_large.jpg)
Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η απότομη πτώση του Borsa Istanbul δεν αποτελεί από μόνη της γεωπολιτική κρίση. Αποτελεί, όμως, μια ενδιαφέρουσα ένδειξη του πόσο στενά συνδέονται πλέον η οικονομική ανθεκτικότητα, η ενεργειακή ασφάλεια και η εξωτερική πολιτική ενός κράτους. Στις 16 Σεπτεμβρίου, ο BIST 100 υποχώρησε κατά 5,54%, ενώ ενεργοποιήθηκε ο μηχανισμός προσωρινής διακοπής των συναλλαγών. Η αναταραχή συνδέθηκε με προβλήματα ρευστότητας σε επενδυτικά κεφάλαια και μαζικές εξαγορές. Η Pusula Portföy ανακοίνωσε αδυναμία έγκαιρης ικανοποίησης ορισμένων αιτημάτων εξαγοράς, ενώ οι καθαρές εκροές από τουρκικά επενδυτικά κεφάλαια έφθασαν περίπου τα 55 δισ. λίρες σε μία ημέρα.
Παράλληλα, η τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ανακοίνωσε ποινικές καταγγελίες και διετείς απαγορεύσεις συναλλαγών εναντίον 38 προσώπων για φερόμενη χειραγώγηση συγκεκριμένων μετοχών.
Το ουσιαστικό ερώτημα, ωστόσο, βρίσκεται πέρα από το χρηματιστήριο. Η Τουρκία επιχειρεί εδώ και χρόνια να διαμορφώσει ένα μοντέλο στρατηγικής αυτονομίας, παραμένοντας μέλος του ΝΑΤΟ, διατηρώντας στενές οικονομικές σχέσεις με την Ευρώπη, αλλά ταυτόχρονα αναπτύσσοντας σχέσεις με τη Ρωσία, την Κίνα, τις χώρες του Κόλπου και την ευρύτερη Ευρασία. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις αρχές Σεπτεμβρίου ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Τουρκία θα μπορούσε να εξετάσει ακόμη και πλήρη ένταξη στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης, επιμένοντας ότι κάτι τέτοιο δεν θα σήμαινε απομάκρυνση από τη Δύση.
Η στρατηγική αυτονομία, όμως, προϋποθέτει και οικονομική ανθεκτικότητα. Και εδώ εμφανίζεται η δεύτερη διάσταση που αφορά στην ενέργεια. Ο πόλεμος γύρω από το Ιράν έχει μετατρέψει τα Στενά του Ορμούζ και το Bab el-Mandeb σε επίκεντρα της παγκόσμιας οικονομίας. Στις 17 Σεπτεμβρίου μόλις τρία εμπορικά πλοία καταγράφηκαν να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, έναντι 12 την προηγουμένη, ενώ πριν από τον πόλεμο από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό περνούσε περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Οι εκτιμήσεις σε σχέση με την εξέλιξη των πραγμάτων που αφορούν στην περιοχή είναι δυσοίωνες.
Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας και η ανασφάλεια στις θαλάσσιες μεταφορές έχουν ήδη οδηγήσει το Brent πάνω από τα 100 δολάρια, ενισχύοντας πληθωριστικές και δημοσιονομικές πιέσεις διεθνώς. Για την Τουρκία δημιουργείται έτσι ένα παράδοξο. Από τη μια, η γεωγραφία της καθίσταται ακόμη πολυτιμότερη. Καθώς οι παραδοσιακές ενεργειακές οδοί γίνονται επισφαλείς, οι εναλλακτικοί διάδρομοι μέσω Τουρκίας αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Ήδη το Ιράκ επιχειρεί να αυξήσει τη διοχέτευση πετρελαίου προς τον βορρά με στόχο περισσότερες εξαγωγές μέσω του τουρκικού Ceyhan, ακριβώς λόγω των προβλημάτων στο Ορμούζ. Από την άλλη, η ίδια αστάθεια αυξάνει το ενεργειακό κόστος και τις οικονομικές πιέσεις στην Τουρκία.
Υπάρχει και μία τρίτη παράμετρος που είναι οι αμερικανικές κυρώσεις. Στις 4 Σεπτεμβρίου οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε τουρκική επενδυτική τράπεζα και δύο θυγατρικές της στο πλαίσιο της οικονομικής πίεσης προς το Ιράν. Η Άγκυρα δήλωσε ότι έχει λάβει υπόψη τις σχετικές αμερικανικές ανακοινώσεις. Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη εικόνα.
Η Τουρκία βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται οι τρεις διαφορετικές γεωγραφίες ισχύος – της Δύσης, της Ευρασίας και της Μέσης Ανατολής. Η θέση αυτή της προσφέρει τεράστια στρατηγικά πλεονεκτήματα, αλλά δημιουργεί ταυτόχρονα αντίστοιχες πιέσεις. Γι’ αυτό και η πτώση του Borsa Istanbul έχει σημασία πέρα από τους αριθμούς. Δεν αποδεικνύει ότι η Τουρκία βρίσκεται σε συστημική οικονομική κρίση. Υπενθυμίζει όμως κάτι ευρύτερο, ήτοι ότι στον σημερινό κόσμο, η στρατηγική αυτονομία ενός κράτους δεν μετριέται μόνο με στρατούς, συμμαχίες και διπλωματία. Μετριέται και με την ανθεκτικότητα των αγορών, την
ενεργειακή ασφάλεια, την αξιοπιστία των θεσμών και την ικανότητα μιας οικονομίας να απορροφά γεωπολιτικούς κραδασμούς και αυτό για την Τουρκία είναι ζήτημα. Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική γεωπολιτική ιστορία πίσω από όσα συνέβησαν την προηγούμενη εβδομάδα στην Κωνσταντινούπολη.
