_large.jpg)
Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η φετινή ομιλία της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να διαβαστεί μέσα από πολλές διαφορετικές θεματικές, όπως την άμυνα, οικονομία, ενέργεια, τεχνητή νοημοσύνη, κλιματική αλλαγή, μετανάστευση. Πίσω όμως από όλες αυτές υπάρχει μία κοινή έννοια, ήτοι αυτή της ευρωπαϊκής ανεξαρτησίας.
Η Ευρώπη που περιέγραψε η Πρόεδρος της Επιτροπής δεν είναι πλέον μόνο μια ένωση οικονομικής ολοκλήρωσης και κοινών κανόνων. Είναι μια Ευρώπη που καλείται να αποκτήσει την ικανότητα να προστατεύει τον εαυτό της, να περιορίζει τις στρατηγικές
εξαρτήσεις της και να ενεργεί σε έναν κόσμο στον οποίο η οικονομία, η τεχνολογία και η ενέργεια έχουν μετατραπεί σε εργαλεία γεωπολιτικής ισχύος. Αυτό αποτυπώνεται πρωτίστως στην ασφάλεια. Η πρόταση για ένα ευρωπαϊκό Emergency Security Protocol, συμπληρωματικό προς τη λογική του Άρθρου 4 του ΝΑΤΟ, επιχειρεί να καλύψει τη γκρίζα ζώνη μεταξύ ειρήνης και ένοπλης επίθεσης, συμπεριλαμβανομένων κυβερνοεπιθέσεων, σαμποτάζ, drones και υβριδικών επιχειρήσεων. Παράλληλα, η ιδέα ενός European Security Council δείχνει τη φιλοδοξία για μια ευρύτερη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Η ίδια λογική επεκτείνεται στην ενέργεια. Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ κατέδειξε εκ νέου το κόστος της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Η ενεργειακή μετάβαση, συνεπώς, δεν παρουσιάζεται πλέον μόνο ως περιβαλλοντική επιλογή. Μετατρέπεται σε ζήτημα στρατηγικής αυτονομίας. Αντίστοιχη είναι η προσέγγιση απέναντι στην Κίνα. Η μεγάλη ευρωπαϊκή εξάρτηση από κρίσιμες πρώτες ύλες συνδέεται πλέον ευθέως με την οικονομική ασφάλεια, την τεχνολογική ανάπτυξη και την άμυνα.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η αναφορά στην τεχνητή νοημοσύνη. Η Ευρώπη δεν θέλει απλώς να ρυθμίσει την AI αλλά να συμμετάσχει στην τεχνολογική εξέλιξη, διατηρώντας όμως στο επίκεντρο την ανθρώπινη κρίση. Η έννοια του «AI with human agency» ίσως αποτελεί την πιο ενδιαφέρουσα συμπύκνωση της ευρωπαϊκής προσέγγισης και περιλαμβάνει την έννοια της τεχνολογίας που ενδυναμώνει τον άνθρωπο, χωρίς να τον υποκαθιστά. Στην ίδια φιλοσοφία εντάσσεται το EU Kids Act. Η πρόταση για περιορισμούς στην πρόσβαση ανηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα έχει ιδιαίτερη σημασία, όμως ακόμη σημαντικότερη είναι η αντιστροφή του βάρους, με τις πλατφόρμες να πρέπει να αποδεικνύουν ότι τα προϊόντα τους είναι ασφαλή. Ακόμη και η κλιματική πολιτική αλλάζει χαρακτήρα. Heatwave Plan, Water Initiative, Climate Insurance Alliance και η προοπτική ευρωπαϊκού πυροσβεστικού στόλου δείχνουν μετάβαση από την πρόληψη στην ανθεκτικότητα.
Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει. Η Ευρώπη έχει πλέον αντιληφθεί ότι η ισχύς δεν είναι αντίθετη προς τις αξίες της αλλά αποτελεί συχνά προϋπόθεση για να μπορεί να τις υπερασπιστεί. Αυτό που μένει να αποδειχθεί είναι εάν μπορεί να μετατρέψει τις εξαγγελίες σε θεσμούς, τους θεσμούς σε κοινές αποφάσεις και τις αποφάσεις σε πραγματική δυνατότητα δράσης. Γιατί η ευρωπαϊκή ανεξαρτησία δεν θα κριθεί από το πόσο συχνά θα την επικαλούμαστε, αλλά από το κατά πόσο η Ευρώπη θα μπορεί πράγματι να ενεργεί όταν χρειάζεται.
