Του Χρ. Χριστοδούλου-Βόλου*
Η γαλλική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια περίοδο αυξημένων πιέσεων, καθώς η αναιμική ανάπτυξη, το υψηλό δημόσιο χρέος, οι αυξημένες δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους και η διεθνής γεωπολιτική αβεβαιότητα διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα δύσκολο οικονομικό περιβάλλον. Οι πρόσφατες προειδοποιήσεις Γάλλων αξιωματούχων δεν αφορούν αποκλειστικά τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης. Αποτελούν προειδοποιητικό σήμα για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, με άμεσες και έμμεσες συνέπειες για την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η γαλλική πρόκληση και η ευρωπαϊκή οικονομία
Σύμφωνα με τις προβλέψεις που παρουσιάστηκαν, η γαλλική ανάπτυξη αναμένεται να περιοριστεί στο 0,5% το 2026, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα εκτιμάται ότι θα παραμείνει πάνω από το 5% του ΑΕΠ. Παράλληλα, το κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους ανέρχεται σε περίπου 65 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Το γεγονός ότι οι δαπάνες για τόκους προσεγγίζουν ή υπερβαίνουν σημαντικές κατηγορίες δημόσιων δαπανών αναδεικνύει το πρόβλημα της δημοσιονομικής ευελιξίας.
Η Γαλλία δεν βρίσκεται αντιμέτωπη με άμεση αδυναμία δανεισμού. Διαθέτει μεγάλη και διαφοροποιημένη οικονομία, ισχυρούς θεσμούς και βαθιά αγορά κρατικών ομολόγων. Ωστόσο, η απουσία άμεσου κινδύνου στάσης πληρωμών δεν σημαίνει ότι απουσιάζουν οι κίνδυνοι. Η παρατεταμένη δημοσιονομική πίεση μπορεί να περιορίσει την ικανότητα του κράτους να χρηματοδοτεί επενδύσεις, να στηρίζει την κοινωνική συνοχή και να αντιμετωπίζει νέες κρίσεις.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η γαλλική οικονομική αδυναμία δημιουργεί πολλαπλές επιπτώσεις.
Η χαμηλή ανάπτυξη στη Γαλλία μειώνει τη συνολική ζήτηση στην ευρωπαϊκή οικονομία, επηρεάζοντας τις εξαγωγές των εμπορικών εταίρων της. Παράλληλα, η δημοσιονομική προσαρμογή που ενδέχεται να απαιτηθεί μπορεί να περιορίσει περαιτέρω την κατανάλωση και τις δημόσιες επενδύσεις.
Η Γαλλία αποτελεί επίσης βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής πολιτικής και θεσμικής αρχιτεκτονικής. Η οικονομική της αδυναμία μπορεί να δυσχεράνει την προώθηση κοινών ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών, από την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση έως την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη καλείται να αυξήσει τις επενδύσεις της και να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία, η δημοσιονομική στενότητα ενός τόσο σημαντικού κράτους-μέλους περιορίζει τα περιθώρια δράσης.
Ο κίνδυνος μετάδοσης στις χρηματοπιστωτικές αγορές
Η αύξηση των αποδόσεων των γαλλικών ομολόγων μπορεί να επηρεάσει ευρύτερα το κόστος δανεισμού στην Ευρωζώνη. Οι επενδυτές αξιολογούν τα κρατικά ομόλογα όχι μόνο με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε χώρας, αλλά και σε σχέση με τις γενικότερες συνθήκες κινδύνου και τις προσδοκίες για τη νομισματική και δημοσιονομική πολιτική.
Εάν οι αγορές θεωρήσουν ότι η δημοσιονομική πορεία της Γαλλίας δεν είναι βιώσιμη, ενδέχεται να απαιτήσουν υψηλότερο ασφάλιστρο κινδύνου. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης και άλλων κρατών, επιβαρύνοντας επιχειρήσεις, νοικοκυριά και τράπεζες.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα βρεθεί τότε αντιμέτωπη με ένα σύνθετο δίλημμα: από τη μία πλευρά, να διατηρήσει τη σταθερότητα των τιμών και, από την άλλη, να περιορίσει τον κίνδυνο χρηματοπιστωτικής αστάθειας. Η διαχείριση αυτής της ισορροπίας καθίσταται δυσκολότερη σε ένα περιβάλλον χαμηλής ανάπτυξης και αυξημένων γεωπολιτικών κινδύνων.
Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα
Η Ελλάδα, παρά τη σημαντική βελτίωση των δημοσιονομικών και χρηματοπιστωτικών της δεδομένων τα τελευταία χρόνια, δεν είναι απομονωμένη από τις ευρωπαϊκές εξελίξεις. Η γαλλική οικονομική επιβράδυνση μπορεί να επηρεάσει την ελληνική οικονομία μέσω του εμπορίου, των επενδύσεων και του τουρισμού.
Η Γαλλία αποτελεί σημαντική αγορά για ελληνικές εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών. Μια παρατεταμένη περίοδος χαμηλής γαλλικής ανάπτυξης ενδέχεται να περιορίσει τη ζήτηση για ελληνικά προϊόντα, τουριστικές υπηρεσίες και άλλες δραστηριότητες που συνδέονται με τη γαλλική οικονομία.
Επιπλέον, μια γενικευμένη αύξηση του κόστους δανεισμού στην Ευρωζώνη θα μπορούσε να επηρεάσει το ελληνικό δημόσιο, τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Η Ελλάδα έχει μειώσει σημαντικά τις ευπάθειές της, όμως το υψηλό δημόσιο χρέος εξακολουθεί να καθιστά κρίσιμη τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των αγορών και της δημοσιονομικής αξιοπιστίας.
Η ελληνική οικονομία, συνεπώς, δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τη γαλλική κρίση ως ευκαιρία εφησυχασμού λόγω της βελτιωμένης δικής της εικόνας. Αντίθετα, χρειάζεται να ενισχύσει την παραγωγικότητα, τις επενδύσεις και την εξωστρέφεια, ώστε να περιορίσει την εξάρτησή της από εξωτερικές διακυμάνσεις.
Οι επιπτώσεις για την Κύπρο
Η κυπριακή οικονομία, ως μικρή και ιδιαίτερα ανοικτή οικονομία, είναι ακόμη πιο ευάλωτη σε εξωτερικές μεταβολές. Η επιβράδυνση της γαλλικής οικονομίας και η ενδεχόμενη επιδείνωση του ευρωπαϊκού οικονομικού κλίματος μπορούν να επηρεάσουν την Κύπρο μέσω του τουρισμού, των επενδύσεων, των χρηματοπιστωτικών αγορών και της επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Η Κύπρος εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη διεθνή ζήτηση για υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων του τουρισμού, των επαγγελματικών υπηρεσιών και των δραστηριοτήτων που συνδέονται με τις διεθνείς επιχειρήσεις. Μια επιβράδυνση στις ευρωπαϊκές οικονομίες μπορεί να περιορίσει τη ζήτηση και να αυξήσει την αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις.
Παράλληλα, η άνοδος των επιτοκίων και η αυξημένη μεταβλητότητα στις αγορές μπορούν να επηρεάσουν το κόστος χρηματοδότησης και τις επενδυτικές αποφάσεις. Για μια οικονομία που επιδιώκει να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα και να προσελκύσει ξένες επενδύσεις, η διατήρηση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας είναι
απαραίτητη.
Η ανάγκη για ευρωπαϊκή οικονομική στρατηγική
Η γαλλική περίπτωση αναδεικνύει ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πρόβλημα: την ανάγκη συνδυασμού δημοσιονομικής υπευθυνότητας με αναπτυξιακή πολιτική. Η δημοσιονομική προσαρμογή δεν μπορεί να περιορίζεται σε οριζόντιες περικοπές, οι οποίες ενδέχεται να υπονομεύσουν τις παραγωγικές δυνατότητες της οικονομίας. Απαιτείται στοχευμένη ανακατανομή πόρων προς επενδύσεις, καινοτομία, ανθρώπινο κεφάλαιο και ενεργειακή ασφάλεια.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται επίσης να ενισχύσει τους μηχανισμούς οικονομικής ανθεκτικότητας, ώστε οι δημοσιονομικές πιέσεις ενός μεγάλου κράτους-μέλους να μην εξελίσσονται σε συστημικό κίνδυνο. Η συνεργασία, ο συντονισμός των οικονομικών πολιτικών και η ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις.
Η Γαλλία δεν είναι Ελλάδα, όπως ορθά επισημαίνεται από τον Πιέρ Μοσκοβισί. Όμως η διαπίστωση αυτή δεν πρέπει να οδηγήσει σε υποτίμηση των κινδύνων. Η οικονομική ισχύς μιας χώρας δεν εξαλείφει την ανάγκη για βιώσιμα δημόσια οικονομικά, ανταγωνιστικότητα και διαρκή μεταρρυθμιστική προσπάθεια.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, το μήνυμα είναι σαφές: η ευρωπαϊκή οικονομική σταθερότητα αποτελεί βασική προϋπόθεση της δικής τους ανάπτυξης. Η ενίσχυση της παραγωγικότητας, η διαφοροποίηση των εξαγωγών, η προσέλκυση επενδύσεων και η διατήρηση δημοσιονομικών αποθεμάτων δεν είναι απλώς επιθυμητοί στόχοι. Είναι αναγκαίες στρατηγικές επιλογές σε ένα
διεθνές περιβάλλον όπου οι οικονομικές κρίσεις μεταδίδονται ταχύτερα και οι περιθωριακές αποκλίσεις μπορούν να εξελιχθούν σε σημαντικές προκλήσεις.
* Καθηγητής Μακροοικονομετρίας και Χρηματοοικονομικών και Προέδρος του Τμήματος Οικονομικών και Διοίκησης του Πανεπιστήμιου Νεάπολις Πάφος
