81η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ

Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

Η Νέα Υόρκη γίνεται και πάλι, για λίγες ημέρες, το επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματίας. Από τις 22 Σεπτεμβρίου, αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων συναντώνται στο πλαίσιο της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, σε μια περίοδο κατά την οποία το διεθνές σύστημα βρίσκεται αντιμέτωπο όχι απλώς με πολλαπλές κρίσεις, αλλά με μια βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης. Δεν είναι τυχαίο ότι το κεντρικό θέμα της φετινής Συνόδου είναι «Αποκαθιστώντας την εμπιστοσύνη, διαχειριζόμενοι τον μετασχηματισμό: Ένας ΟΗΕ που λειτουργεί για όλους». Η επιλογή των λέξεων έχει ιδιαίτερη σημασία, με το
βασικό ερώτημα πλέον να μην είναι εάν ο κόσμος χρειάζεται πολυμερή συνεργασία, αλλά κατά πόσο οι υφιστάμενοι διεθνείς θεσμοί μπορούν ακόμη να την παράγουν αποτελεσματικά.

Οι προκλήσεις είναι, προφανώς, τεράστιες. Ένοπλες συγκρούσεις και γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί, κλιματική αλλαγή, ενεργειακή και οικονομική ανασφάλεια, πανδημίες, ανισότητες και πίεση προς τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η διεθνής συνεργασία είναι περισσότερο αναγκαία, αλλά ταυτόχρονα περισσότερο δύσκολη. Ο ίδιος ο ΟΗΕ περιγράφει τη φετινή συνάντηση ως μια προσπάθεια αναζωογόνησης της παγκόσμιας συνεργασίας και επιτάχυνσης της δράσης για ειρήνη, αξιοπρέπεια, ισότητα και βιώσιμη ανάπτυξη.

Η ατζέντα αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη μετάβαση. Στις 23 Σεπτεμβρίου πραγματοποιούνται υψηλού επιπέδου συναντήσεις για την κλιματική δράση και τη δίκαιη μετάβαση, καθώς και για τα 40 χρόνια από τη Διακήρυξη για το Δικαίωμα στην Ανάπτυξη. Ακολουθεί ειδική συνάντηση για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, ζήτημα υπαρξιακής σημασίας ιδιαίτερα για μικρά νησιωτικά και παράκτια κράτη. Στις 25 Σεπτεμβρίου η προσοχή στρέφεται στην πρόληψη και αντιμετώπιση μελλοντικών πανδημιών, ενώ η ατζέντα ολοκληρώνεται με συζητήσεις για την καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων και τον πυρηνικό αφοπλισμό.

Πίσω όμως από κάθε επιμέρους θέμα βρίσκεται ένα κοινό πρόβλημα: το χάσμα μεταξύ διεθνών δεσμεύσεων και πραγματικής εφαρμογής. Εδώ βρίσκεται ίσως και η ουσία της 81ης Συνόδου. Ο ΟΗΕ εξακολουθεί να αποτελεί το μοναδικό παγκόσμιο φόρουμ στο οποίο τα 193 κράτη μέλη διαθέτουν φωνή και ψήφο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι διαθέτει αυτομάτως και την πολιτική ισχύ να μετατρέπει τη συναίνεση σε αποτέλεσμα. Σε έναν κόσμο όπου η ισχύς μετατοπίζεται, οι συμμαχίες επαναπροσδιορίζονται και ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός εντείνεται, η πολυμέρεια δεν μπορεί να επιβιώσει μόνο μέσα από διακηρύξεις. Χρειάζεται
αξιοπιστία, συνέπεια και εφαρμογή.

Η 81η Γενική Συνέλευση, επομένως, δεν αφορά μόνο όσα θα ειπωθούν από το επίσημο βήμα του ΟΗΕ. Αφορά κάτι πολύ βαθύτερο που συμπυκνώνεται στο κατά πόσο η διεθνής κοινότητα μπορεί ακόμη να μετατρέψει την κοινή ανησυχία σε κοινή δράση. Γιατί τελικά, η ραγματική κρίση του πολυμερούς συστήματος δεν είναι η έλλειψη κανόνων. Είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης ότι οι κανόνες μπορούν να λειτουργήσουν.