Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας
Η πρόσφατη απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών να υποστηρίξει την πρωτοβουλία «Correct the Map» μπορεί εκ πρώτης όψεως να μοιάζει με μια τεχνική συζήτηση περί χαρτογραφίας. Στην πραγματικότητα, όμως, αγγίζει ένα πολύ βαθύτερο ζήτημα, ήτοι τη δύναμη της αναπαράστασης στις διεθνείς σχέσεις. Με 164 ψήφους υπέρ, έξι αποχές και μόνη τις Ηνωμένες Πολιτείες να ψηφίζουν κατά, η Γενική Συνέλευση υποστήριξε τη μετάβαση από την παραδοσιακή προβολή Mercator στην Equal Earth, η οποία αποτυπώνει με μεγαλύτερη ακρίβεια τα σχετικά μεγέθη των ηπείρων. Η απόφαση είναι μη δεσμευτική,
αλλά ο πολιτικός και συμβολικός χαρακτήρας της είναι ιδιαίτερα σημαντικός.
Υπομνύεται ότι η προβολή Mercator δημιουργήθηκε το 1569 με σκοπό τη διευκόλυνση της ναυσιπλοΐας. Η χρησιμότητά της στον τομέα αυτό είναι αναμφισβήτητη. Ως γενική απεικόνιση του κόσμου, όμως, προκαλεί σημαντικές στρεβλώσεις αφού οι περιοχές που βρίσκονται κοντά στους πόλους εμφανίζονται δυσανάλογα μεγάλες, ενώ εκείνες κοντά στον Ισημερινό μικρότερες. Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η Γροιλανδία, η οποία εμφανίζεται περίπου συγκρίσιμη με την Αφρική, παρότι στην πραγματικότητα η Αφρική είναι περίπου δεκατέσσερις φορές μεγαλύτερη.
Το ζήτημα, συνεπώς, δεν είναι ότι ένας χάρτης του 16ου αιώνα ήταν «λανθασμένος», αφού κάθε προσπάθεια μεταφοράς μιας σφαιρικής επιφάνειας σε δύο διαστάσεις απαιτεί συμβιβασμούς. Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί μια προβολή σχεδιασμένη για τις ανάγκες μιας άλλης εποχής εξακολουθεί να διαμορφώνει τη συλλογική μας εικόνα για τον κόσμο.
Διότι οι χάρτες δεν είναι απλώς εργαλεία προσανατολισμού. Δημιουργούν νοητικούς χάρτες ισχύος.
Όταν ορισμένες περιοχές εμφανίζονται συστηματικά μεγαλύτερες και άλλες μικρότερες, η οπτική αυτή ιεράρχηση μπορεί να επηρεάζει, έστω υποσυνείδητα, τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πολιτική, οικονομική και στρατηγική τους βαρύτητα. Αυτό ακριβώς βρίσκεται στον πυρήνα της αφρικανικής πρωτοβουλίας, ότι δηλαδή η γεωγραφική σμίκρυνση
της Αφρικής θεωρείται ότι συνέβαλε και σε μια ευρύτερη «συμβολική σμίκρυνση» της ηπείρου στη διεθνή αντίληψη.
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια εποχή κατά την οποία η παγκόσμια ισορροπία μεταβάλλεται. Η Αφρική, η Λατινική Αμερική και η Ασία διεκδικούν μεγαλύτερο ρόλο στη διεθνή διακυβέρνηση, ενώ οι συζητήσεις για την εκπροσώπηση του Παγκόσμιου Νότου γίνονται ολοένα εντονότερες. Η αλλαγή ενός χάρτη ασφαλώς δεν αλλάζει από μόνη της. τις πραγματικές ανισότητες του διεθνούς συστήματος. Αλλά αλλάζει το πλαίσιο μέσα από το οποίο το αντιλαμβανόμαστε. Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα της συγκεκριμένης απόφασης. Οι αναπαραστάσεις που κληρονομούμε δεν είναι πάντοτε ουδέτερες ούτε πρέπει να θεωρούνται αιώνιες. Οι θεσμοί, οι χάρτες και οι συμβολισμοί μέσα από τους οποίους κατανοούμε τον κόσμο χρειάζονται επίσης επανεξέταση. Γιατί πριν αλλάξουν οι ισορροπίες στον κόσμο, πολλές φορές πρέπει πρώτα να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο τον βλέπουμε.
