Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η συζήτηση για την προστασία των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει εισέλθει πλέον σε μια νέα φάση. Μετά τις δικαστικές αντιπαραθέσεις γύρω από τη Meta και τη συζήτηση για το «safety by design», το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς πρέπει να σχεδιάζονται ασφαλέστερες πλατφόρμες αλλά και το από ποια ηλικία πρέπει ένα παιδί να μπορεί να έχει πρόσβαση στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ) και υπό ποιες προϋποθέσεις;
Η διεθνής τάση είναι σαφής. Ολοένα περισσότερα κράτη κινούνται προς τη θέσπιση ουσιαστικού ψηφιακού κατωφλίου ηλικίας, με τα 15 ή 16 έτη να βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης. Η Αυστραλία έχει ήδη υιοθετήσει ένα ιδιαίτερα αυστηρό μοντέλο για τους κάτω των 16, ενώ αντίστοιχες πρωτοβουλίες εξετάζονται ή προωθούνται σε σειρά άλλων χωρών. Στην Ευρώπη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επίσης ταχθεί υπέρ ενός εναρμονισμένου ψηφιακού ορίου ηλικίας 16 ετών, με δυνατότητα πρόσβασης μεταξύ 13 και 16 υπό προϋποθέσεις γονικής συναίνεσης.
Όμως, η θέσπιση ενός αριθμού από μόνη της δεν λύνει το πρόβλημα. Τι νόημα έχει να απαγορεύεται η πρόσβαση κάτω των 15 ή 16 ετών, εάν ένα παιδί μπορεί απλώς να δηλώσει ότι είναι 18; Εδώ αναδεικνύεται η σημασία του age assurance, δηλαδή της αποτελεσματικής διασφάλισης της ηλικίας του χρήστη. Το ζήτημα, ωστόσο, δημιουργεί ένα νέο νομικό παράδοξο. Για να προστατεύσουμε την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια των παιδιών, κινδυνεύουμε να δημιουργήσουμε μηχανισμούς που απαιτούν ακόμη μεγαλύτερη συλλογή προσωπικών δεδομένων. Ποιος θα πιστοποιεί την ηλικία; Ποια δεδομένα θα χρησιμοποιούνται; Θα αποθηκεύονται; Πώς αποφεύγεται η δημιουργία μιας υποδομής μαζικής ψηφιακής ταυτοποίησης;
Η απάντηση πρέπει να αναζητηθεί σε τεχνολογίες privacy-preserving age assurance, οι οποίες επιβεβαιώνουν ότι ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από ένα συγκεκριμένο ηλικιακό όριο χωρίς να αποκαλύπτουν περισσότερα στοιχεία από όσα είναι αναγκαία. Ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση κινείται πλέον και η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αλλά ακόμη και η αποτελεσματικότερη επαλήθευση ηλικίας δεν αρκεί. Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί το Instagram ενός 14χρονου πρέπει να λειτουργεί όπως το Instagram ενός 35χρονου. Γιατί ένα παιδί πρέπει να εκτίθεται στον ίδιο βαθμό σε infinite scroll, autoplay, push notifications, behavioural profiling, ορατούς δείκτες δημοφιλίας και αλγοριθμικά συστήματα σχεδιασμένα να μεγιστοποιούν την εμπλοκή;
Εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία της επόμενης μεγάλης ρυθμιστικής συζήτησης. Η ηλικία δεν πρέπει απλώς να καθορίζει εάν κάποιος μπορεί να εισέλθει σε μια πλατφόρμα. Πρέπει να καθορίζει και σε ποια πλατφόρμα εισέρχεται.
Η απάντηση δεν πρέπει να είναι μια απομονωμένη εθνική απαγόρευση. Χρειάζεται ένα ευρωπαϊκά συντονισμένο πλαίσιο που να συνδυάζει πραγματικό ψηφιακό κατώφλι ηλικίας, προστασία προσωπικών δεδομένων, age-appropriate design, ασφαλείς προεπιλογές, γονικά εργαλεία και ουσιαστική ευθύνη των ίδιων των εταιρειών. Το ερώτημα δεν είναι αν θα βγάλουμε τα παιδιά από την ψηφιακή εποχή. Ούτε είναι εφικτό ούτε επιθυμητό. Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν θα συνεχίσουμε να επιτρέπουμε στην ψηφιακή εποχή να σχεδιάζεται γύρω από τις ευαλωτότητες των παιδιών.
