Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and
Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Κάθε εποχή έχει τη δική της μεγάλη πολιτική κρίση. Άλλοτε ήταν η κρίση της νομιμοποίησης. Άλλοτε η κρίση της αντιπροσώπευσης. Άλλοτε η κρίση των θεσμών. Ίσως όμως η βαθύτερη κρίση της δικής μας εποχής να είναι διαφορετική. Ίσως να είναι η κρίση της προσδοκίας. Οι δημοκρατίες στηρίζονται σε μια σιωπηρή συμφωνία μεταξύ πολιτών και πολιτικής εξουσίας. Οι πολίτες αποδέχονται τις ατέλειες του παρόντος επειδή πιστεύουν ότι το μέλλον μπορεί να είναι καλύτερο. Η πολιτική, με άλλα λόγια, δεν κυβερνά μόνο το σήμερα. Διαχειρίζεται κυρίως τις ελπίδες για το αύριο. Όταν αυτή η προσδοκία εξασθενεί, αρχίζει να αποδυναμώνεται και η ίδια η πολιτική.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε ένα παράδοξο. Ποτέ άλλοτε οι κοινωνίες δεν διέθεταν τόσο μεγάλη πρόσβαση στη γνώση, στην τεχνολογία και στις δυνατότητες προόδου. Και όμως, ποτέ άλλοτε δεν κυριαρχούσε τόσο έντονα η αίσθηση της αβεβαιότητας. Οι άνθρωποι
βλέπουν τον κόσμο να αλλάζει ταχύτερα από την ικανότητά τους να τον κατανοήσουν. Η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει την εργασία. Οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται. Η οικονομία γίνεται ολοένα πιο περίπλοκη. Η πληροφορία πολλαπλασιάζεται καθημερινά.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το μέλλον παύει να μοιάζει με υπόσχεση και αρχίζει να μοιάζει με απειλή. Και όταν οι κοινωνίες φοβούνται το μέλλον, αρχίζουν να χάνουν την υπομονή τους με το παρόν. Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί η πολιτική φθορά εμφανίζεται πλέον τόσο γρήγορα. Δεν πρόκειται μόνο για αποτυχία προσώπων ή κυβερνήσεων. Πρόκειται για δυσκολία των ηγεσιών να προσφέρουν ένα πειστικό αφήγημα για το αύριο. Διότι οι κοινωνίες συγχωρούν πολλά όταν πιστεύουν ότι κινούνται προς μια καλύτερη κατεύθυνση.
Αντιθέτως, γίνονται αμείλικτες όταν αισθάνονται ότι κανείς δεν γνωρίζει πού πηγαίνουν.
Η μεγάλη δύναμη των ηγετών στην ιστορία δεν ήταν πάντοτε η ικανότητά τους να λύνουν προβλήματα. Ήταν η ικανότητά τους να δίνουν νόημα στις δυσκολίες. Να μετατρέπουν την αβεβαιότητα σε προοπτική και τον φόβο σε συλλογικό σκοπό. Ίσως γι’ αυτό η σημερινή
κρίση να είναι βαθύτερη από όσο φαίνεται. Δεν αφορά μόνο την αποτελεσματικότητα των κυβερνήσεων. Αφορά την εξασθένηση της συλλογικής μας φαντασίας.
Μια κοινωνία που δεν μπορεί να φανταστεί ένα καλύτερο μέλλον δυσκολεύεται να εμπιστευθεί τους θεσμούς της. Δυσκολεύεται να ανεχθεί τις αναγκαίες θυσίες. Δυσκολεύεται ακόμη και να αναγνωρίσει την αξία της σταθερότητας. Τελικά, οι δημοκρατίες δεν επιβιώνουν μόνο χάρη στους νόμους, τις εκλογές ή τα συντάγματα. Επιβιώνουν επειδή οι πολίτες πιστεύουν ότι το αύριο μπορεί να είναι καλύτερο από το σήμερα. Και ίσως η σημαντικότερη αποστολή της πολιτικής στον 21 ο αιώνα να μην είναι η διαχείριση της εξουσίας. Ίσως να είναι η αποκατάσταση της ελπίδας.
