Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Οι εικόνες από τη Γαλλία, με εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες στους δρόμους, βίαιες συγκρούσεις, καταστροφές και μαζικές συλλήψεις, δεν αποτελούν ένα μεμονωμένο γαλλικό φαινόμενο. Την ίδια περίοδο, κινητοποιήσεις καταγράφονται στην Ιταλία, στην Ισπανία, στην Πορτογαλία, στην Αλβανία (εκτός Ε.Ε.) και στο Βέλγιο. Διαφορετικές κοινωνίες, διαφορετικές αφορμές, αλλά ένα κοινό ερώτημα που περιστρέφεται γύρω από το κατά πόσο μπορεί το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο να ανταποκριθεί στις ανάγκες και στις προσδοκίες των πολιτών του;
Στη Γαλλία, οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από την εκπαίδευση. Ελλείψεις εκπαιδευτικών, προβληματικές υποδομές και ανησυχία για τις προοπτικές των νέων αποτέλεσαν την αφετηρία μιας ευρύτερης κοινωνικής αντίδρασης. Σταδιακά, η δυσαρέσκεια επεκτάθηκε στην ακρίβεια, στο ενεργειακό κόστος, στις δημόσιες υπηρεσίες και στις κοινωνικές ανισότητες.
Τα επεισόδια βίας οδήγησαν σε χιλιάδες συλλήψεις, προκαλώντας έντονη πολιτική αντιπαράθεση και σοβαρά ερωτήματα για τη διαχείριση της κρίσης.
Αλλού στην Ευρώπη, οι αιτίες διαφοροποιούνται. Στην Ισπανία και στην Πορτογαλία, η στεγαστική κρίση, τα υψηλά ενοίκια και η δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία βρίσκονται στο επίκεντρο. Στην Ιταλία, το κόστος διαβίωσης και οι οικονομικές πιέσεις
τροφοδοτούν την κοινωνική δυσαρέσκεια. Στο Βέλγιο, οι αντιδράσεις συνδέονται με την εκπαίδευση, τις μεταρρυθμίσεις και τη δημοσιονομική πολιτική. Στην Αλβανία ζητήματα διαφάνειας και κράτους δικαίου.
Οι κινητοποιήσεις αυτές δεν συνιστούν απαραίτητα ένα οργανωμένο πανευρωπαϊκό κίνημα. Αποκαλύπτουν, όμως, κοινές διαρθρωτικές αδυναμίες. Η αύξηση του κόστους ζωής, η ανασφάλεια της εργασίας, η δυσκολία απόκτησης κατοικίας και η αίσθηση ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν μεταφράζεται πάντοτε σε κοινωνική ευημερία διαμορφώνουν ένα περιβάλλον
αυξανόμενης δυσπιστίας. Το πρόβλημα είναι βαθύτερα πολιτικό. Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι οι θεσμοί αδυνατούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες τους, η εμπιστοσύνη στη δημοκρατική διακυβέρνηση δοκιμάζεται. Η κοινωνική δυσαρέσκεια μπορεί τότε να μετατραπεί σε αμφισβήτηση της αποτελεσματικότητας, ακόμη και της νομιμοποίησης, των πολιτικών επιλογών.
Ασφαλώς, η βία, οι καταστροφές και οι επιθέσεις εναντίον ανθρώπων και δημόσιων θεσμών δεν μπορούν να δικαιολογηθούν. Η προστασία της δημόσιας τάξης αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση κάθε δημοκρατικού κράτους. Εξίσου θεμελιώδης, όμως, είναι η προστασία του δικαιώματος στην ειρηνική διαμαρτυρία, με σεβασμό στην αναλογικότητα και στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η Ευρώπη καλείται σήμερα να ισορροπήσει ανάμεσα στη δημοσιονομική σταθερότητα, στην οικονομική ανταγωνιστικότητα και στην κοινωνική δικαιοσύνη. Η ενεργειακή αβεβαιότητα, οι γεωπολιτικές αναταράξεις και οι αυξημένες δημόσιες δαπάνες καθιστούν αυτή την εξίσωση ακόμη δυσκολότερη. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η αποκατάσταση της ηρεμίας στους δρόμους. Είναι η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και στους θεσμούς. Διότι η πραγματική αντοχή μιας δημοκρατίας δεν μετριέται μόνο από την ικανότητά της να διαχειρίζεται τις κρίσεις, αλλά κυρίως από την ικανότητά της να
αντιμετωπίζει τις αιτίες που τις γεννούν.
