Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η ναυτιλία βρίσκεται σε ένα ιστορικό σημείο καμπής. Για δεκαετίες αξιολογείτο κυρίως με όρους αποδοτικότητας, ασφάλειας, χωρητικότητας και κερδοφορίας. Σήμερα, όμως, η εικόνα αυτή δεν αρκεί. Η σύγχρονη ναυτιλιακή επιχείρηση κρίνεται πλέον και από το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα, την κοινωνική της ευθύνη, τη διαφάνεια της διακυβέρνησής της και την ικανότητά της να αποδεικνύει ότι λειτουργεί με μακροπρόθεσμη θεσμική σοβαρότητα. Η περιβαλλοντική, κοινωνική εταιρική διακυβέρνηση (ESG) δεν είναι πια ένα επικοινωνιακό παράρτημα αλλά ένα νέο πλαίσιο λογοδοσίας. Στον πυρήνα της βρίσκεται μια απλή αλλά βαθιά ιδέα, ότι δηλαδή οι επιχειρήσεις δεν υπάρχουν έξω από την κοινωνία, το περιβάλλον και τους θεσμούς αλλά αντλούν αξία από αυτά και, επομένως, οφείλουν να επιστρέφουν αξία σε αυτά.
Στη ναυτιλία, αυτή η πρόκληση είναι ακόμη πιο σύνθετη. Πρόκειται για έναν διεθνή, τεχνικά απαιτητικό και ρυθμιστικά πολυεπίπεδο τομέα. Τα πλοία κινούνται πέρα από σύνορα, οι αλυσίδες εφοδιασμού συνδέουν ηπείρους, τα πληρώματα προέρχονται από διαφορετικές χώρες και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις δεν περιορίζονται σε ένα κράτος. Γι’ αυτό και το ESG στη ναυτιλία δεν μπορεί να είναι απλώς μια ετήσια έκθεση. Πρέπει να είναι τρόπος διοίκησης.
Η περιβαλλοντική διάσταση είναι προφανής. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) έχει θέσει στόχο για καθαρές μηδενικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τη διεθνή ναυτιλία περίπου έως το 2050, με ενδιάμεσους στόχους για το 2030 και το 2040. Αυτό σημαίνει ότι οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν μπορούν να περιορίζονται σε γενικές δεσμεύσεις.
Χρειάζονται στρατηγικές μετάβασης, επενδύσεις σε τεχνολογία, νέα καύσιμα, ενεργειακή αποδοτικότητα και μετρήσιμους δείκτες προόδου.
Η κοινωνική διάσταση είναι εξίσου κρίσιμη. Η ναυτιλία στηρίζεται, προφανώς, στον άνθρωπο, στον ναυτικό, στον εργαζόμενο στην ξηρά, στον τεχνικό, στον διαχειριστή, στον λιμενεργάτη. Η ευημερία των πληρωμάτων, η ασφάλεια, η εκπαίδευση, η ψυχική υγεία, η διαφορετικότητα και η αξιοπρεπής εργασία δεν είναι δευτερεύοντα ζητήματα. Είναι ο πυρήνας μιας υπεύθυνης ναυτιλιακής κουλτούρας.
Η διακυβέρνηση, όμως, είναι ίσως το κλειδί όλων. Χωρίς σοβαρή εταιρική διακυβέρνηση, το ESG κινδυνεύει να γίνει σύνθημα. Χρειάζονται διοικητικά συμβούλια που κατανοούν τη βιωσιμότητα, μηχανισμοί εσωτερικού ελέγχου, πολιτικές συμμόρφωσης, διαχείριση κινδύνων και διαφανής αναφορά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω της CSRD και των ESRS, μετακινεί πλέον τη βιωσιμότητα από τη σφαίρα της εθελοντικής δήλωσης στη σφαίρα της υποχρεωτικής, συγκρίσιμης και ελεγχόμενης πληροφόρησης. Το μέλλον της ναυτιλίας δεν θα ανήκει απλώς σε όσους μεταφέρουν περισσότερα φορτία. Θα ανήκει σε όσους μπορούν να αποδείξουν ότι μεταφέρουν αξία με υπευθυνότητα. Η περιβαλλοντική, κοινωνική εταιρική διακυβέρνηση, τελικά, σημαίνει κάτι βαθύτερο, ήτοι ότι η επιτυχία μιας επιχείρησης δεν μετριέται μόνο από το πού φτάνει, αλλά και από το αποτύπωμα που αφήνει στο ταξίδι.
