Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν εισέρχεται τις τελευταίες μέρες σε μια νέα και σαφώς πιο επικίνδυνη φάση. Οι τελευταίες αμοιβαίες επιθέσεις δείχνουν ότι το επίκεντρο μετατοπίζεται πλέον στη θάλασσα, στις ενεργειακές υποδομές και κυρίως στα Στενά του Ορμούζ, με έντονες επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας. Δεν πρόκειται απλώς για ακόμη έναν γύρο στρατιωτικών αντιποίνων αλλά για μια αναμέτρηση γύρω από το ποιος μπορεί να επιβάλει τους όρους της ναυσιπλοΐας σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου.
Οι ΗΠΑ έπληξαν πέντε ιρανικά πετρελαιοφόρα, με ένα από αυτά να βυθίζεται στον Κόλπο του Ομάν, ως απάντηση σε ιρανικές επιθέσεις εναντίον αμερικανικών πολεμικών πλοίων. Το Ιράν απάντησε με πυραυλική επίθεση εναντίον αμερικανικής βάσης στην Ιορδανία, ενώ ανακοίνωσε νέες επιθέσεις εναντίον αμερικανικών πλοίων και δεξαμενόπλοιων στα Στενά του Ορμούζ και η σύγκρουση συνεχίζεται με αμείωτους ρυθμούς.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η επιλογή των στόχων. Η Ουάσιγκτον δεν περιορίζεται πλέον σε καθαρά στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Συνδέει ευθέως τα ιρανικά πετρελαιοφόρα με τη χρηματοδότηση των Φρουρών της Επανάστασης και των περιφερειακών συμμάχων τους.
Παράλληλα, πλήττει πλοία κοντά στη νήσο Kharg, όπου βρίσκεται ο σημαντικότερος εξαγωγικός κόμβος του ιρανικού πετρελαίου και από όπου διέρχεται περίπου το 90% του αργού πετρελαίου της χώρας. Η στρατηγική είναι εμφανής, με άσκηση πίεσης όχι μόνο στη στρατιωτική δυνατότητα του Ιράν αλλά και στην οικονομική βάση που τη στηρίζει.
Η Τεχεράνη, από την άλλη πλευρά, διαθέτει ένα διαφορετικό αλλά εξαιρετικά ισχυρό μέσο πίεσης και αυτό είναι τα Στενά του Ορμούζ, όπως έχουμε τονίσει επανειλημμένως. Πριν από τη σύγκρουση, από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο περνούσε περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Σήμερα, το Ιράν επιχειρεί να διατηρήσει κάποιο βαθμό ελέγχου στη ναυσιπλοΐα, ενώ οι ΗΠΑ επιμένουν ότι τα Στενά παραμένουν ανοικτά και υποστηρίζουν τη διέλευση πλοίων μέσω εναλλακτικής νότιας διαδρομής.
Επομένως, πίσω από τις καθημερινές επιθέσεις εξελίσσεται μια βαθύτερη στρατηγική αντιπαράθεση. Οι ΗΠΑ επιχειρούν να καταστήσουν το κόστος της ιρανικής στρατιωτικής δράσης οικονομικά δυσβάστακτο. Το Ιράν επιχειρεί να καταστήσει το κόστος της αμερικανικής πίεσης διεθνές, επηρεάζοντας τη ναυσιπλοΐα και τις ενεργειακές αγορές. Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Κάθε νέα επίθεση δημιουργεί πλέον σχεδόν αυτοματοποιημένη απάντηση. Επίθεση σε αμερικανικό πολεμικό πλοίο οδηγεί σε πλήγμα κατά ιρανικού δεξαμενόπλοιου κι αυτό οδηγεί σε νέα ιρανικά αντίποινα και ο κύκλος επαναλαμβάνεται. Παράλληλα, οι επιθέσεις των Χούθι σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία δείχνουν πόσο εύκολα η σύγκρουση μπορεί να διαχυθεί γεωγραφικά.
Η πραγματική μάχη, συνεπώς, δεν αφορά μόνο το Ιράν και τις ΗΠΑ. Αφορά τον έλεγχο της κλιμάκωσης. Και σήμερα αυτός ο έλεγχος φαίνεται ολοένα και πιο εύθραυστος. Όσο η στρατιωτική αντιπαράθεση συνδέεται με τα Στενά του Ορμούζ, τα πετρελαιοφόρα και τις ενεργειακές υποδομές, τόσο μια περιφερειακή σύγκρουση αποκτά παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου αποτελεί ήδη την πρώτη ένδειξη. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο ποιος μπορεί να επιβληθεί στρατιωτικά αλλά ποιος μπορεί να αντέξει περισσότερο το οικονομικό και πολιτικό κόστος μιας σύγκρουσης που σταδιακά μεταφέρεται από το πεδίο της μάχης στις παγκόσμιες αγορές. Και όσο η απάντηση δεν είναι άμεση, τα προβλήματα διευρύνονται με ιδιαίτερα αρνητικό αντίκτυπο πέραν της γεωγραφίας και των άμεσα εμπλεκομένων.
