Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η πρόσφατη επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο άφησε πίσω της κάτι πολύ περισσότερο από μια σειρά συναντήσεων και δηλώσεων. Άφησε μια εικόνα που χαρακτηρίζει διαχρονικά τις πλέον σύνθετες ειρηνευτικές διαδικασίες, ήτοι ότι κάθε εμπλεκόμενη πλευρά έφυγε θεωρώντας ότι οι εξελίξεις ενισχύουν τη δική της αφήγηση.
Αυτό δεν είναι απαραίτητα ένδειξη αποτυχίας. Αντιθέτως, αποτελεί συχνά συνειδητή επιλογή της διεθνούς διπλωματίας. Εξετάζοντας προσεκτικά τις δημόσιες τοποθετήσεις που ακολούθησαν, διαπιστώνεται ότι ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, η Κυπριακή Δημοκρατία, η τουρκοκυπριακή ηγεσία και η Τουρκία ανέγνωσαν το ίδιο γεγονός μέσα από τέσσερις διαφορετικούς φακούς.
Η Κυπριακή Δημοκρατία προβάλλει ότι διατηρείται ζωντανό το διαπραγματευτικό κεκτημένο και ότι οι προηγούμενες συγκλίσεις εξακολουθούν να αποτελούν τη βάση μιας μελλοντικής διαδικασίας. Η έμφαση δίνεται στη συνέχεια της διαπραγμάτευσης και στην επαναφορά του Κυπριακού στο επίκεντρο της διεθνούς ατζέντας. Από την άλλη πλευρά, σημαντικό μέρος της τουρκοκυπριακής πολιτικής προσέγγισης μετατοπίζει το ενδιαφέρον από το περιεχόμενο της λύσης προς τη διαδικασία που θα οδηγήσει σε αυτήν. Η μεθοδολογία, τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και η διασφάλιση ότι οποιαδήποτε νέα διάσκεψη θα έχει πραγματικές πιθανότητες επιτυχίας παρουσιάζονται ως οι βασικές προτεραιότητες. Η Τουρκία, αντιθέτως, εστιάζει κυρίως σε όσα δεν ειπώθηκαν. Η απουσία ρητής αναφοράς στη Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία αξιοποιείται για να υποστηριχθεί ότι
οι πάγιες τουρκικές θέσεις περί κυριαρχικής ισότητας και δύο χωριστών πολιτικών οντοτήτων παραμένουν αμετάβλητες.
Και ο ΟΗΕ; Ο Γενικός Γραμματέας απέφυγε επιμελώς να υιοθετήσει πλήρως οποιαδήποτε από τις παραπάνω αφηγήσεις. Αντί να επιβάλει συγκεκριμένη πολιτική ερμηνεία, έθεσε ως προτεραιότητα τη δημιουργία των προϋποθέσεων που θα μπορούσαν να καταστήσουν μια νέα συνάντηση ουσιαστική και όχι απλώς συμβολική. Ακριβώς εδώ εντοπίζεται ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της επίσκεψης, αυτό της λεγόμενης «δημιουργικής ασάφειας» (constructive ambiguity).
Πρόκειται για μια τεχνική που χρησιμοποιείται συχνά στη διεθνή διπλωματία όταν οι συνθήκες δεν επιτρέπουν ακόμη μια ξεκάθαρη συμφωνία. Μέσω προσεκτικά διατυπωμένων δηλώσεων, κάθε πλευρά μπορεί να αναγνωρίσει στοιχεία που εξυπηρετούν τις δικές της πολιτικές επιδιώξεις, χωρίς να εγκαταλείπει τις βασικές της θέσεις. Η ασάφεια, υπό αυτές τις συνθήκες, δεν αποτελεί αδυναμία αλλά εργαλείο διατήρησης του διαλόγου.
Ωστόσο, η δημιουργική ασάφεια δεν μπορεί να υποκαταστήσει επ’ αόριστον τις ουσιαστικές αποφάσεις. Σε κάποιο στάδιο, οι διαφορετικές ερμηνείες θα πρέπει να συγκλίνουν σε κοινές αντιλήψεις ως προς τον σκοπό, το περιεχόμενο και τις προϋποθέσεις μιας συνολικής λύσης. Διαφορετικά, η διαδικασία κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο διαφορετικών αφηγήσεων που συνυπάρχουν χωρίς ποτέ να συναντώνται.
Η πραγματική επιτυχία της επίσκεψης του Γενικού Γραμματέα δεν θα κριθεί, επομένως, από τις δηλώσεις που έγιναν τις επόμενες ημέρες, αλλά από το κατά πόσο η δημιουργική αυτή ασάφεια θα λειτουργήσει ως γέφυρα προς μια ουσιαστική επανέναρξη των διαπραγματεύσεων και όχι ως ακόμη μία προσωρινή αναβολή των δύσκολων πολιτικών αποφάσεων που εξακολουθούν να εκκρεμούν. Στην παρούσα φάση, φαίνεται ότι, η πρόοδος που επιθυμούσαμε δεν έχει επέλθει και η διαδικασία παραπέμπεται σε μια ξεκάθαρη ασάφεια.
