Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Τα πρόσφατα γεγονότα στη Ceuta δεν συνιστούν απλώς ακόμη ένα επεισόδιο αυξημένων μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη, αλλά αποτελούν ένα σύνθετο φαινόμενο στο οποίο συναντώνται η ανθρώπινη απόγνωση, η γεωπολιτική πίεση, η παραπληροφόρηση και οι αδυναμίες της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων.
Η Ceuta, ισπανικό έδαφος στη Βόρεια Αφρική, αποτελεί μαζί με τη Melilla ένα από τα ελάχιστα χερσαία σύνορα μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και αφρικανικής ηπείρου. Η μαζική και αιφνίδια είσοδος δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων από το Μαρόκο, μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, δημιούργησε σκηνές χάους, ανέδειξε σοβαρές ανθρωπιστικές διαστάσεις και προκάλεσε έντονες πολιτικές αντιδράσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί τόσοι άνθρωποι επιθυμούσαν να φτάσουν στην Ευρώπη. Η οικονομική ανασφάλεια, η ανεργία, η απουσία προοπτικής και η προσδοκία μιας καλύτερης ζωής αποτελούν διαχρονικούς παράγοντες μετακίνησης. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι γιατί τόσο μεγάλος αριθμός ανθρώπων μπόρεσε να περάσει σχεδόν ταυτόχρονα. Η αιφνίδια χαλάρωση των συνοριακών ελέγχων, η κινητοποίηση μέσω κοινωνικών δικτύων και η χρονική συγκυρία των γεγονότων ενισχύουν την εκτίμηση ότι η κρίση είχε και σαφή πολιτική διάσταση.
Η περίπτωση της Ceuta επαναφέρει στο προσκήνιο την έννοια της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης. Οι μεταναστευτικές ροές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσο πίεσης, ώστε ένα κράτος να αποσπάσει οικονομικές, διπλωματικές ή πολιτικές παραχωρήσεις από ένα άλλο. Άλλωστε, το είχαμε δει αυτό ακριβώς στο παρελθόν, στην περίπτωση της Τουρκίας. Στην προκειμένη περίπτωση, η μακρόχρονη σχέση αλληλεξάρτησης μεταξύ Ισπανίας και Μαρόκου, η διαφορά για τη Δυτική Σαχάρα και η προσέγγιση της Μαδρίτης με την Αλγερία δημιουργούν ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση φέρει, όμως, και τη δική της ευθύνη. Εδώ και χρόνια έχει εξωτερικεύσει σημαντικό μέρος του ελέγχου των συνόρων της, αναθέτοντας σε τρίτες χώρες να ανακόπτουν τις μεταναστευτικές ροές. Η πολιτική αυτή μπορεί να λειτουργεί
βραχυπρόθεσμα, δημιουργεί όμως μακροπρόθεσμη εξάρτηση. Όταν η Ευρώπη βασίζεται υπερβολικά στη συνεργασία τρίτων κρατών, καθίσταται ευάλωτη στις πολιτικές τους επιδιώξεις.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε η αφέλεια ούτε ο πανικός. Η Ευρώπη έχει δικαίωμα και υποχρέωση να προστατεύει τα εξωτερικά της σύνορα, αλλά ταυτόχρονα οφείλει να διαφυλάσσει την ανθρώπινη ζωή, το δικαίωμα στο άσυλο και την αρχή της μη
επαναπροώθησης. Η αποτελεσματική πολιτική απαιτεί ισχυρά σύνορα, νόμιμες διαδικασίες, ταχείες και εξατομικευμένες εξετάσεις, αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και ουσιαστική συνεργασία με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης. Η Ceuta αποτελεί, τελικά, προειδοποίηση. Στη νέα εποχή, η μετανάστευση δεν είναι μόνο ανθρωπιστικό ή κοινωνικό ζήτημα. Είναι και πεδίο γεωπολιτικής σύγκρουσης. Η Ευρώπη οφείλει να αποκτήσει κοινή στρατηγική, ώστε να προστατεύει τα σύνορά της χωρίς να χάνει τις αξίες που την προσδιορίζουν.
