Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας
Στη διεθνή πολιτική, οι πόλεμοι σπάνια ξεκινούν επειδή εξαντλήθηκαν τα όπλα. Συνήθως ξεκινούν επειδή εξαντλήθηκε η εμπιστοσύνη. Η νέα στρατιωτική κλιμάκωση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί ακόμη μία υπενθύμιση ότι η μεγαλύτερη απειλή για τη διεθνή ειρήνη δεν είναι μόνο η στρατιωτική ισχύς. Είναι η κατάρρευση της αξιοπιστίας μεταξύ των κρατών. Όταν κάθε πλευρά πιστεύει ότι η άλλη δεν πρόκειται να τηρήσει τις δεσμεύσεις της, ακόμη και μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μετατρέπεται σε προσωρινή παύση πριν από τον επόμενο γύρο της σύγκρουσης.
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ υπερβαίνει κατά πολύ τη γεωγραφία τους. Πρόκειται για το σημείο όπου διασταυρώνονται η ενέργεια, το διεθνές εμπόριο, η ναυσιπλοΐα και η γεωπολιτική ισχύς. Δεν είναι τυχαίο ότι κάθε κρίση στην περιοχή προκαλεί άμεσα αναταράξεις στις διεθνείς αγορές και επαναφέρει την αβεβαιότητα στην παγκόσμια οικονομία, όπως στην πρόσφατη έξαρση, για ακόμη μια φορά, στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ - Ιράν. Στον σημερινό αλληλεξαρτώμενο κόσμο, ένα περιφερειακό επεισόδιο αρκεί για να μετατραπεί σε παγκόσμιο πρόβλημα μέσα σε λίγες ώρες.
Ωστόσο, η ουσία της κρίσης δεν βρίσκεται αποκλειστικά στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Βρίσκεται σε κάτι βαθύτερο, ήτοι στη διαφορετική αντίληψη για τους κανόνες που διέπουν τη διεθνή τάξη. Η προσωρινή συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης αποδείχθηκε ανεπαρκής όχι επειδή δεν υπήρχε πολιτική βούληση να επιτευχθεί, αλλά επειδή κάθε πλευρά θεώρησε ότι η δική της ερμηνεία ήταν η μόνη ορθή. Η διπλωματία απέτυχε όχι λόγω έλλειψης διαλόγου, αλλά λόγω έλλειψης κοινής κατανόησης.
Αυτό ακριβώς αποτελεί ίσως το σημαντικότερο δίδαγμα της εποχής μας. Οι σύγχρονες συγκρούσεις δεν γεννιούνται μόνο από τη σύγκρουση συμφερόντων. Γεννιούνται από τη σύγκρουση αφηγήσεων. Κάθε κράτος θεωρεί ότι υπερασπίζεται τη νομιμότητα, εν ταυτόχρονα αμφισβητεί τη νομιμότητα του αντιπάλου του. Όταν η διεθνής έννομη τάξη παύει να λειτουργεί ως κοινό σημείο αναφοράς, η ισχύς τείνει να αντικαθιστά το δίκαιο.
Η στρατιωτική κλιμάκωση των τελευταίων ημερών καταδεικνύει και κάτι ακόμη. Στον 21 ο αιώνα, καμία περιφερειακή κρίση δεν παραμένει πραγματικά περιφερειακή. Οι επιπτώσεις διαχέονται στις αγορές, στην ενεργειακή ασφάλεια, στις θαλάσσιες μεταφορές, στον πληθωρισμό και τελικά στην καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το πεδίο των συγκρούσεων. Η γεωπολιτική έχει πάψει να αποτελεί υπόθεση μόνο των κυβερνήσεων. Αποτελεί πλέον παράγοντα που διαμορφώνει το κόστος ζωής, τις επενδύσεις, ακόμη και την κοινωνική σταθερότητα.
Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό διακύβευμα να μην είναι ποιος θα επικρατήσει στρατιωτικά στα Στενά του Ορμούζ. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η διεθνής κοινότητα εξακολουθεί να διαθέτει θεσμούς και μηχανισμούς που μπορούν να παράγουν εμπιστοσύνη πριν η κρίση μετατραπεί σε πόλεμο. Διότι η ιστορία διδάσκει ότι οι συγκρούσεις τελειώνουν πάντοτε γύρω από ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων. Το ερώτημα είναι πόσο αίμα, πόση οικονομική καταστροφή και πόση ανθρώπινη δυστυχία θα έχει προηγηθεί μέχρι να καθίσουν όλοι ξανά στο ίδιο τραπέζι. Στη νέα γεωπολιτική εποχή, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι η διαχείριση της ισχύος. Είναι η διακυβέρνηση της εμπιστοσύνης. Και όταν αυτή καταρρέει, ακόμη και το στενότερο θαλάσσιο πέρασμα του κόσμου μπορεί να γίνει το επίκεντρο μιας κρίσης με παγκόσμιες συνέπειες.
