Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη ξεκινά συνήθως από τις δυνατότητές της. Πόσο γρήγορα μπορεί να επεξεργαστεί πληροφορίες, πόσο αποτελεσματικά μπορεί να αυτοματοποιήσει εργασίες, πόσο μπορεί να βελτιώσει την ιατρική, την εκπαίδευση, την οικονομία ή τη δημόσια διοίκηση, και γενικότερα τις ζωές μας – και αυτά, στη σύγχρονη εποχή, είναι κατά το μάλλον ή ήττον δεδομένα. Ίσως, όμως, ξεκινάμε από τη λάθος ερώτηση.
Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο τι μπορεί να κάνει η Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά ποιος αποκτά ισχύ μέσα από αυτήν. Αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες διαπιστώσεις που αναδεικνύονται από τη σύγχρονη συζήτηση για την ηθική της ΑΙ. Ένα σύστημα που προτείνει μουσική ή οργανώνει το ηλεκτρονικό μας ταχυδρομείο μπορεί να φαίνεται ένα απλό εργαλείο. Όταν όμως παρόμοιοι αλγόριθμοι καθορίζουν τι βλέπουν εκατομμύρια άνθρωποι, ποια πληροφορία προβάλλεται, ποιος αξιολογείται ως κατάλληλος για εργασία ή ποιος χαρακτηρίζεται υψηλού κινδύνου, παύουμε να μιλάμε απλώς για τεχνολογία. Μιλάμε για ισχύ σε κλίμακα.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη μεταβολή. Η ΤΝ ξεκινά ως προϊόν αλλά, όταν ενσωματώνεται μαζικά στην κοινωνική και οικονομική ζωή, αποκτά χαρακτηριστικά υποδομής. Δεν εξυπηρετεί απλώς επιλογές. Διαμορφώνει το περιβάλλον μέσα στο οποίο οι επιλογές γίνονται. Οι αλγόριθμοι συστάσεων αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Στον έναν χρήστη προσφέρουν εξατομίκευση. Σε εκατοντάδες εκατομμύρια χρήστες μπορούν να επηρεάσουν την ίδια την πληροφοριακή πραγματικότητα μιας κοινωνίας. Αυτό που βελτιστοποιείται ως «engagement» μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό που ενισχύει στερεότυπα, πολώσεις ή επιβλαβές περιεχόμενο χωρίς κανείς να έχει σχεδιάσει ρητά αυτό το αποτέλεσμα.
Το πρόβλημα επομένως δεν απαιτεί κακή πρόθεση. Αρκεί η κλίμακα. Και μαζί με την κλίμακα εμφανίζεται μια νέα ασυμμετρία. Οι πλατφόρμες μπορούν να γνωρίζουν ολοένα περισσότερα για τους χρήστες τους, ενώ ο χρήστης γνωρίζει ελάχιστα για τον τρόπο με τον οποίο το σύστημα τον αξιολογεί, τον κατηγοριοποιεί ή επηρεάζει όσα βλέπει.
Επί τούτων, τίθεται μια εξαιρετικά χρήσιμη ακολουθία ερωτημάτων: ποιος ωφελείται; ποιος μπορεί να βλάπτεται; ποιος αποφασίζει; ποιος μπορεί να αμφισβητήσει την απόφαση; και σε ποια κλίμακα συμβαίνουν όλα αυτά; Οι ερωτήσεις αυτές αλλάζουν τη συζήτηση. Μας μεταφέρουν από την τεχνολογική «εντυπωσιοθηρία» στην κοινωνική πραγματικότητα.
Η διεθνής προσέγγιση κινείται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση. Τοποθετώντας στο επίκεντρο την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δικαιοσύνη, τη διαφάνεια και την ανθρώπινη εποπτεία, το πρώτο ερώτημα μεταβάλλεται, τροποποιείται και αλλάζει, αλλάζοντας και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις δυνατότητες και τους ηθικούς περιορισμους της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η μεγάλη πρόκληση, συνεπώς, δεν είναι να σταματήσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ούτε να φοβηθούμε την πρόοδο. Είναι να αντιληφθούμε ότι κάθε τεχνολογία που αποκτά τη δυνατότητα να επηρεάζει μαζικά
ανθρώπινες επιλογές αποκτά ταυτόχρονα και πολιτική, κοινωνική και ηθική διάσταση.
