ΙΟΥΛΙΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1958
ΔΥΟ ΨΗΦΙΔΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ...
Α.ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ..
Το ανθρωπομαζωμα της Λεμεσού αποτελεί μια από τις πιο γνωστές συλλογικές τιμωρίες κατά την διάρκεια του Αγώνα της ΕΟΚΑ.Ειναι όμως και μια συλλογική τιμωρία κατά στάδια.Σε δεύτερο στάδιο οι κρατούμενοι στον χώρο του Λανιτειου Γυμνασίου θα μεταφερθούν στο στρατόπεδο κρατητήριο Πολεμιου.Εδω θα κλιμακωθούν οι συλλογικές τιμωρίες
Ο Ανδρέας Αγγελόπουλος σε αφήγηση του τοποθετεί την έναρξη του ανθρωπομαζωματος στις 27 Ιουλίου 1958 με μια συνδιασμενη πρώτη επιχείρηση κατ οίκον περιορισμού και τη σύλληψη εκατοντάδων πολιτών της πόλης και επαρχίας Λεμεσού και βάναυσες ανακρίσεις επί σαρανταήμερο .
Η περίοδος αυτή αποτελεί μια πολυήμερη χρονικα επιχειρήση συνδιασμενη .Μετέχουν μονάδες του Αγγλικού Στρατού,ο Ειδικός κλάδος Λεμεσού , μια άγνωστη μικρή ομάδα πληροφοριοδοτών καιστο παρασκήνιο κλιμάκια Τουρκοκυπρίων Αστυνομικών και επικουρικων οι οποίοι δρουν μαζί με κλιμάκια της ΤΜΤ τόσο στην Τουρκική συνοικία της πόλης όσο και εκτός αυτής.
Το δεύτερο στάδιο του Ανθρωπομαζωματος ξεκινά στις 29 Αυγούστου του 1958 με την μεταφορά των κρατουμένων του Λανιτειου με προσθήκη πιθανόν και άλλων που ανακρίνονταν σε άγνωστα κέντρα συνήθη τακτική του Ειδικού Κλάδου Λεμεσού και ιδιαιτέρως συγκεκριμένων μελών του.
Στο Πολεμι οι κρατούμενοι του ανθρωπομαζωματος εισέρχονται σε ένα νέο βίαιο στάδιο της επιχείρησης ελέγχου και απόσυντονισμού της πόλης της Λεμεσού και των επαναστατικών της δυνατοτήτων. Τον συντονισμένο ακραίο βασανισμό και την συλλογική ταλαιπωρία από την στρατιωτική μονάδα των Σκωτσεζων Αργκιλς.
Οι περιγραφές είναι τραγικες.Οι βαναυσότητες πάμπολλες παρά τα δημοσιεύματα του τύπου τοπικού και Παγκύπριου .Παρά τις διαμαρτυρίες του Δημοτικού Συμβουλίου Λεμεσού ,Επιτροπών ανθρωπίνων Δικαιωμάτων,διεθνών αντιδράσεων και πανελλαδικών διαμαρτυριών του τοπικού και Αθήνα ι κου τύπου.
Μια άλλη πτυχή του ανθρωπομαζωματος την οποία έχουμε διερεύνηση επαρκώς είναι η θανάτωση δολοφονία δια βασανιστηρίων του ηρωομάρτυρα της ΕΟΚΑ, Πλάτωνα Στυλιανού, ο οποίος θανατώθηκε από βασανιστήρια των Βρετανών, στο Λανίτειο Γυμνάσιο στις 4 Αυγούστου 1958. Η πολυετής οικογένειακη και φιλική σύνδεση του πατέρα μου με τον Ανδρέα Κουζουπη μας έδωσε την ευκαιρία να κατανοήσουμε τη σύνδεση του Κτιρίου του Ειδικού Κλάδου με τα κλιμάκια βασανισμού στο Λανιτειου Γυμνάσιο.Υπενθυμιζουμε πως ο Κουζουπης βασανιζόταν ταυτόχρονα με τον ήρωα Πλάτωνα και υπήρξε βασικός μάρτυρας των δολοφονικών πρακτικών των ανακριτών του Λανιτειου.
Παρά τις προσπάθειες των Άγγλων να μεθοδεύουν εκτέλεση του κατά τις μετακινήσεις του επέζησε χαρεί σε νομικές παρεμβάσεις και την έντονη του ευστροφία και την ακλόνητη αντοχή του στα βασανιστήρια. Αποτελούσε την αιχμή του δόρατος στη θανατική ανάκριση μαζί με τους δικηγόρους Χρύση Δημητριάδη και Γεώργιο Κακογιάννη καθώς και τον γιατρό Βάσο Λυσσαριδη.
Το ανθρωπομαζωμα της Λεμεσού μια από τις πιο γνωστές συλλογικές τιμωρίες κατά την διάρκεια του Αγώνα της ΕΟΚΑ είχε και τρίτο σκέλος εντελώς αδιερευνητο.Την μεταφορά των κρατουμένων του Λανιτειου από το Πολεμι στο Κρατητήρια Μάμμαρι με την έλευση του ακραίου χειμώνα και κατόπιν μεγάλων κοινωνικών διαμαρτυριών με πρόταξη των συνεχών τραυματισμών από τα βασανιστήρια και τις συνεχείς ασθένειες των κρατουμένων .
Β.Δεύτερη γραφή για το ανθρωπομαζωμα στη Λεμεσό του 1958
Το κρυβόταν πίσω από την επιλογή των κρατουμένων στο Λανιτειο.
Για έτη μας προβληματίζε η σκοπιμότητα και η στοχοθεσια των Βρετανών πίσω από το ανθρωπομαζωμα της Λεμεσού.
Είναι αλήθεια πως ιστοριογραφικα μελετήσαμε επιφανειακά την περίοδο Ιουνίου 1958 μέχρι το τέλος του Αγώνος και την τελική διαταγή της ΕΟΚΑ για λήξη του Αγώνος και κάθοδο των ανταρτών και εμφάνιση των επικηρυγμένων με την έξοδο τους από τις κρύπτες.Ηδη γνωρίζουμε από τους πολλούς ξένους ανταποκριτές που συνέρρευσαν στην Κύπρο για το τέλος του Αγώνα αλλα και την απίστευτη πειθαρχία αναμονής της τελικής εντολής του επιχειρησιακού αρχηγού του ένοπλου αγώνα .
Γνώριζα από αναλυτικές περιγραφές του πατρός μου,αντάρτη πόλεως καταζητούμενου και κατόπιν μέλους μιας από τις πλέον επιχειρησιακά ικανές αντάρτικες ομαδες της Κύπρου, με αρχηγό ικανό επιχειρησιακό με πολυετή πείρα στο αντάρτικο. Ακόμα και τις τελευταίες ημέρες τον τελευταίο μήνα οι κανόνες παραλλαγής,αλλαγές κρησφυγετων εφαρμόζοντο με όλους τους κανόνες διαφυγής.Και οι δύο εμπόλεμες πλευρές παρέμεναν σε ετοιμότητα .Τα ελικόπτερα καραδοκουσαν.Στις διαφυγές των τελευταίων ημερών ετηρουντο με περισσότερη πειθαρχία οι κανόνες εμπιστευτικότητας και στεγανότητας.
Καθώς περνούν τα χρόνια καταλήγουμε πως το ανθρωπομαζωμα αποτελούσε προληπτική τακτική για να τιθασεύσει η πλέον απείθαρχη και αποτελεσματική στα σαμποτάζ επαρχία. Επίσης το δεύτερο στάδιο του Ανθρωπομαζωματος με τη μεταφορά στο φρικτών συνθηκών κρατητήριο Πολεμιου διευρύνεται με την κράτηση και των πλέον επικίνδυνων πολιτών της πόλεως και επαρχίας Πάφου κάποιοι από τους οποίους βασανίζονται ακραία στο Στρατόπεδο Δασουδιου της Παφου με τις ίδιες μεθόδους που βασανίστηκε και ο νεομάρτυρας Ευαγόρας Παλληκαρίδης
Μια μέθοδος η οποία θα μπορούσε να μας βοηθήσει είναι η μελέτη των κρατουμένων στο Λανιτειο και η ανεύρεση της σχέσης τους με την ΕΟΚΑ.Μια πρώτη μελέτη των ονομάτων οδηγεί σε σημαντικά συμπεράσματα.Για παράδειγμα ο Αλεξάνδρου Βασίλης ηρωομαρτυρας του Πολεμιού κρατηθείς και βασανίσθεις ακραία αρχικά στο Ανθρωπομαζωμα στο Λανιτειο αποτελεί παράδειγμα χαρακτηριστικό για το ποιοι συνελήφθηκαν τότε: " Αλεξάνδρου Βασίλης.
Γεννήθηκε στο χωριό Λιμνάτι της επαρχίας Λεμεσού, το 1925.
Απεβιωσε κατόπιν βασανιστηρίων στις 21 Νοεμβρίου 1958 Τα βασανιστήρια που υπέστη από τους Άγγλους και κατά την κράτησή του στο στρατόπεδο Πολεμίου.
Ο Βασίλης απεφοίτησε το δημοτικό σχολείο στο Λιμνάτι και εργαζόταν ως πωλητής στο συνεργατικό παντοπωλείο του χωριού του. Ήταν ιδρυτικό στέλεχος και μέλος των επιτροπών των τοπικών εθνικοφρόνων σωματείων ΣΕΚ και ΠΕΚ.
Εντάχθηκε στην ΕΟΚΑ το 1955 με την έναρξη του αγώνα, ως βοηθός ομαδάρχης Λιμνάτη. Ήταν μέλος της τοπικής ομάδας κρούσεως Λιμνάτιου και ανέπτυξε πλούσια δράση. Υπήρξε σύνδεσμος και τροφοδότης των ανταρτών του τομέα Φασούλας – Παραμύθας και έλαβε μέρος στην πρώτη ενέδρα, κοντά στο χωριό Άλασσα, των ομάδων Λιμνάτη και Λάνιας.
Το Φεβρουάριο του 1957 συνελήφθη από τους Άγγλους και μεταφέρθηκε στα κρατητήρια Πύλας (διαμέρισμα G), όπου κρατήθηκε μέχρι το τέλος του 1957. Μετά την απόλυσή του συνέχισε τη δράση του, λαμβάνοντας μέρος στην κατασκευή κρησφυγέτων με τους αντάρτες του τομέα, τους οποίους και τροφοδοτούσε αρχικά στο Σπήλαιο του Κουταλιανού και αργότερα στο κρησφύγετο του Μαυρικίου, που κατασκεύασαν στην περιοχή Άγιος Ηλίας έξω από το Λιμνάτη.
Τον Ιούλιο του 1958 συνελήφθη και πάλι από τους Άγγλους και κρατήθηκε στο Λανίτειο Γυμνάσιο, όπου υπέστη φρικτά βασανιστήρια προτού μεταφερθεί στο στρατόπεδο Πολεμίου.
Σύμφωνα με μαρτυρία συγκρατουμένου του, η ζωή στο στρατόπεδο Πολεμίου ήταν για όλους μια πραγματική κόλαση, μη εξαιρουμένου και του ήρωα Βασίλη Αλεξάνδρου, ο οποίος, παρόλο που είχε αρρωστήσει βαριά, υπέστη φρικτές κακώσεις και ξυλοδαρμούς με συνέπεια την επιδείνωση της υγείας του. Μετά από έντονες διαμαρτυρίες των συγκρατουμένων του προς την Επιτροπή του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, εξετάστηκε από Άγγλο γιατρό, ο οποίος διέταξε την απόλυσή του, προφανώς, για να μην αποβιώσει στα κρατητήρια.
Ο Αλεξάνδρου πέθανε τρεις μόνο μέρες μετά την απόλυσή του."
Από τα ανωτέρω είναι φανερό πως κατά το ανθρωπομαζωμα συνελήφθησαν και πρόσωπα τα οποία είχε και παλαιότερα στοχοποιήσει ο Ειδικός κλάδος καθώς και πρόσωπα για τα οποία είχε συγκεντρώσει πληροφοριες η τους υποπτευόταν.Αναμεσα τους και ο ομαδάρχης σαμποτέρ Ανδρέας Κουζουπης ο οποίος υπήρξε συνεργάτης του πατρός μου και στην δημιουργία μικρών αποτελεσματικών βομβών για την καταστροφή αποικιοκρατικών αυτοκινήτων αλλά και σε άλλες αποστολές πριν τη σύλληψη του στο Ανθρωπομαζωμα της πόλης.
Ας δούμε τη δράση του μαζί με το Νεόφυτο Πεγειωτη προ της συλλήψεως του:
" Κατά την περίοδο της συνεργασίας με τον ομαδάρχη του Ανδρέα Κουζουπή θα διαχειριστούν μαζί ποικίλα ζητήματα συνδεδεμένα με τη φύλαξη υλικών κατασκευής βομβών, τη μετακίνηση τους, την ασφαλή τους φύλαξη, τη μεταφορά χειροβομβίδων και οπλισμού.
Σε αυτή τη φάση θα συνεργαστούν με τον Νεοκλή και την Ελένη Χριστοφορίδου οι οποίοι θα τους παραχωρήσουν χώρο για τη φύλαξη των υλικών τους. Ο Νεοκλής κατάγεται από τη Δρούσια από τη ξακουστή στη Λαόνα οικογένεια Χριστοφορκά. Είναι ο υιός του αναδόχου του Νεόφυτου. Τους συνδέει βαθύς πνευματικός δεσμός που θα κρατήσει μέχρι το τέλος του βίου του. Ο Νεόφυτος Χριστοφορκάς είχε επιλέξει το 1939 να δώσει στον βαφτιστικό του το όνομα Νεόφυτος κληρονομώντας του τη μεγάλη του αρχοντιά και την αγάπη του ασκητή της Εγκλείστρας.
Ο Νεοκλής και η Ελένη, θα τους στηρίξουν ποικιλοτρόπως, μέχρι τη δημιουργία της εργομετρικά και ειδικά, πολύ-αναζητούμενης από τους Βρετανούς , επιτελικά και προνοητικα κατασκευασμένης κρύπτης εύφλεκτων υλικών της οδού Ευριπίδου παρά την Β΄ Αστική Λεμεσού, σε ένα από τα δυο ενοικιαζόμενα δωμάτια που εκμισθώνει ο Νεόφυτος και οι συναγωνιστές του μετά από την ανάγκη δημιουργίας και νέου ορμητηρίου εκτός από αυτό της Λεοντίου Α΄.
Στην οδό Ευριπίδου θα εργαστούν με άκρα μυστικότητα νύχτα και ημέρα οι δυο δολιοφθορείς και κατασκευαστές βομβών. Ο ομαδάρχης Ανδρέας Κουζουπής και ο έμπιστος συναγωνιστής του Νεόφυτος Πεγειώτης. Στόχος η δημιουργία οπλισμένης με σκυρόδεμα κρύπτης, ελεγχόμενης θερμοκρασίας βάθους 1.5 μέτρων. Μια εργασία που θα κρατήσει μέρες και θα στεφθεί με επιτυχία μετά από μύριους κινδύνους. Και όλα αυτά χωρίς να δοθεί η παραμικρή υποψία στην καλή οικοδέσποινα και στους περίοικους.
Τα υλικά (χώματα, μπάζα) μετά το αργό σιγαλινό σκάψιμο θα μεταφέρονταν με το αυτοκίνητο του Κουζουπή. Ενώ θα μεταφέρουν με προσοχή εντός του δωματίου όλα τα αναγκαία για την οικοδόμηση και τη θωράκιση των τοιχωμάτων.
Όταν συν Θεώ θα οικοδομήσουν τα τοιχώματα θα μεταφέρουν τα υλικά από την κρύπτη του Νεοκλή και κυριολεκτικά θα ανακουφιστούν όταν εναποθέσουν από πάνω την πλάκα του περίτεχνου σφραγίσματος."
Άρα το ανθρωπομαζωμα είχε πίσω από τις γενικές συλλήψεις οργανωμένο σχεδιασμό.
Είχε όμως και μια κρυμμένη στοχοθεσια συνδεδεμένη με τον Τουρκοκυπριακό όχλο της πόλης ο οποίος παρά τις κεντρικές οδηγίες της ΤΜΤ δεν μπόρεσε στη Λεμεσό να προβεί στις ακρότητες του όχλου Τουρκοκυπρίων ΤΗΣ Λευκωσίας κατά το 1956 και το 1958 .
Για το θέμα αυτό θα επανέλθουμε σε ξεχωριστό σημείωμα.
