Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, *
Για δεκαετίες, οι διεθνείς σχέσεις στηρίζονταν σε μια σχετικά απλή παραδοχή, ότι όποιος διαθέτει περισσότερη ισχύ μπορεί να διαμορφώσει και τα αποτελέσματα. Η ιστορία του 20ού αιώνα ήταν γεμάτη παραδείγματα που ενίσχυαν αυτή την αντίληψη. Οι μεγάλες δυνάμεις καθόριζαν τις εξελίξεις. Οι στρατιωτικές νίκες οδηγούσαν σε πολιτικές διευθετήσεις. Οι οικονομικές κυρώσεις μπορούσαν να αναγκάσουν κράτη να αλλάξουν συμπεριφορά. Η ισχύς φαινόταν να μεταφράζεται άμεσα σε έλεγχο.
Σήμερα, όμως, ζούμε σε έναν διαφορετικό κόσμο. Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή αποτελούν μόνο ένα ακόμη παράδειγμα μιας βαθύτερης πραγματικότητας. Παρά την τεχνολογική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, το Ιράν δεν κατέρρευσε.
Παρά τις κυρώσεις, διατήρησε την αντοχή του. Παρά τα στρατιωτικά πλήγματα, συνέχισε να επηρεάζει τις περιφερειακές και παγκόσμιες εξελίξεις.
Το ίδιο μοτίβο παρατηρείται και αλλού. Η Ρωσία δεν κατέρρευσε από τις κυρώσεις. Η Κίνα δεν αναχαιτίστηκε από τους εμπορικούς περιορισμούς. Οι διεθνείς αγορές δεν μπορούν να ελεγχθούν πλήρως από καμία κυβέρνηση. Οι αλυσίδες εφοδιασμού, οι ενεργειακές ροές, οι κυβερνοχώροι και η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η ισχύς παραμένει σημαντική, αλλά δεν είναι πλέον επαρκής.
Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από ένα παράδοξο. Ποτέ οι άνθρωποι δεν διέθεταν περισσότερη γνώση, περισσότερη τεχνολογία και περισσότερα μέσα επιρροής. Και όμως, ποτέ δεν ήταν τόσο δύσκολο να προβλεφθεί το αποτέλεσμα μιας πολιτικής απόφασης. Κάθε ενέργεια δημιουργεί αλυσιδωτές συνέπειες που ξεπερνούν τις αρχικές προθέσεις εκείνων που τη σχεδίασαν. Ένας πόλεμος επηρεάζει τις τιμές της ενέργειας. Οι τιμές της ενέργειας επηρεάζουν τον πληθωρισμό. Ο πληθωρισμός επηρεάζει τις εκλογές. Οι εκλογές επηρεάζουν τις διεθνείς ισορροπίες. Και οι νέες ισορροπίες δημιουργούν νέα πεδία αστάθειας.
Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα πάντα συνδέονται με τα πάντα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ισχύς έχασε τη σημασία της. Σημαίνει ότι η φύση της ισχύος έχει αλλάξει. Στο παρελθόν, η ισχύς μετριόταν από το μέγεθος του στρατού ή της οικονομίας. Σήμερα, μετριέται όλο και περισσότερο από την ικανότητα κατανόησης της πολυπλοκότητας. Από την ικανότητα πρόβλεψης δευτερογενών συνεπειών. Από την ικανότητα οικοδόμησης συνεργασιών και διαχείρισης κινδύνων. Οι πραγματικά ισχυροί δεν είναι πλέον εκείνοι που μπορούν να επιβάλουν τα πάντα. Είναι εκείνοι που μπορούν να προσαρμόζονται ταχύτερα όταν τίποτα
δεν εξελίσσεται όπως είχε σχεδιαστεί.
Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Ίσως, λοιπόν, το μεγαλύτερο μάθημα της εποχής μας να είναι ότι η απόλυτη νίκη αποτελεί ψευδαίσθηση. Στον 21ο αιώνα, τα περισσότερα προβλήματα δεν λύνονται οριστικά. Διαχειρίζονται. Οι κρίσεις δεν εξαφανίζονται. Μετασχηματίζονται. Οι συγκρούσεις δεν τελειώνουν πάντα με νικητές και ηττημένους. Συχνά καταλήγουν σε εύθραυστες ισορροπίες.
Και ίσως η σημαντικότερη μορφή ηγεσίας σήμερα να μην είναι η ικανότητα να κερδίζεις έναν πόλεμο ή μια αντιπαράθεση. Ίσως να είναι η ικανότητα να κατανοείς έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο σύνθετος και να βρίσκεις σταθερότητα μέσα στην αβεβαιότητα.
