Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Τρία χρόνια μετά την 7η Οκτωβρίου 2023, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο τι συνέβη εκείνη την ημέρα αλλά το τι άφησε πίσω της. Η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς υπήρξε σημείο καμπής, αφού κατέρριψε την αίσθηση ασφάλειας του Ισραήλ και πυροδότησε μια αλληλουχία συγκρούσεων που αναδιαμόρφωσε τις ισορροπίες ισχύος στη Μέση Ανατολή. Η σημαντικότερη ίσως διαπίστωση είναι ότι η 7η Οκτωβρίου διέλυσε μια ψευδαίσθηση, ήτοι ότι η περιοχή μπορούσε να σταθεροποιηθεί παρακάμπτοντας το Παλαιστινιακό. Πριν από το 2023, οι Συμφωνίες του Αβραάμ, η προσέγγιση Σαουδικής Αραβίας - Ιράν και η
αποκλιμάκωση παλαιότερων ανταγωνισμών είχαν δημιουργήσει την εικόνα μιας Μέσης Ανατολής που εισερχόταν σε περίοδο πραγματισμού και εξομάλυνσης. Η 7η Οκτωβρίου απέδειξε πόσο εύθραυστη ήταν αυτή η εικόνα.
Ακολούθησε μια γεωπολιτική αλυσιδωτή αντίδραση. Η σύγκρουση στη Γάζα επεκτάθηκε στον Λίβανο, στην Ερυθρά Θάλασσα και τελικά στην απευθείας αντιπαράθεση ΗΠΑ / Ισραήλ - Ιράν. Οι μέχρι τότε πόλεμοι μέσω αντιπροσώπων έδωσαν τη θέση τους σε
περισσότερο άμεσες στρατιωτικές συγκρούσεις. Η Χαμάς και η Χεζμπολάχ αποδυναμώθηκαν σημαντικά, η περιφερειακή επιρροή του Ιράν δέχθηκε σοβαρά πλήγματα και η πτώση του καθεστώτος Άσαντ δημιούργησε νέα δεδομένα στη Συρία. Η ισορροπία
ισχύος μετακινήθηκε, χωρίς όμως να γεννηθεί ακόμη μια σταθερή νέα τάξη πραγμάτων.
Ταυτόχρονα, το Παλαιστινιακό, που πολλοί θεωρούσαν ότι μπορούσε να τεθεί στο περιθώριο της περιφερειακής διπλωματίας, επέστρεψε στο επίκεντρο. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ δεν κατέρρευσαν, αλλά η περαιτέρω εξομάλυνση των σχέσεων αραβικών κρατών με το Ισραήλ έγινε πολιτικά δυσκολότερη. Η απόσταση ανάμεσα στις κυβερνήσεις και στις αραβικές κοινωνίες έγινε περισσότερο εμφανής, καθώς η παλαιστινιακή υπόθεση εξακολουθεί να κινητοποιεί σημαντικό μέρος της κοινής γνώμης.
Υπάρχει, όμως, και ένα βαθύτερο παράδοξο. Το Ισραήλ πέτυχε σημαντικά στρατιωτικά πλήγματα εναντίον των αντιπάλων του, αλλά το ανθρώπινο κόστος στη Γάζα, η απομάκρυνση μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής λύσης και η αυξανόμενη διεθνής απομόνωσή του θέτουν το ερώτημα κατά πόσο η στρατιωτική υπεροχή μεταφράζεται πράγματι σε στρατηγική ασφάλεια. Το τραύμα της 7ης Οκτωβρίου παραμένει βαθύ στην ισραηλινή κοινωνία, ενώ η καταστροφή στη Γάζα βαθαίνει ένα αντίστοιχο τραύμα για τους Παλαιστινίους.
Ίσως, λοιπόν, αυτό να είναι το σημαντικότερο δίδαγμα τρία χρόνια μετά. Η 7η Οκτωβρίου άλλαξε δραματικά την κατανομή της ισχύος στη Μέση Ανατολή, αλλά δεν έλυσε κανένα από τα θεμελιώδη προβλήματά της. Οι συγκρούσεις, τα εύθραυστα κράτη, οι κοινωνικές εντάσεις και, πάνω απ’ όλα, το άλυτο Παλαιστινιακό παραμένουν. Και αυτό υπενθυμίζει μια παλιά αλήθεια των διεθνών σχέσεων, ότι δηλαδή η στρατιωτική ισχύς μπορεί να αλλάξει τον συσχετισμό δυνάμεων. Δεν μπορεί, από μόνη της, όμως, να δημιουργήσει ειρήνη.
