Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Πριν από λίγα χρόνια, η δημόσια συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη επικεντρωνόταν σχεδόν αποκλειστικά στις τεχνολογικές της δυνατότητες. Σήμερα, όμως, γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι το πραγματικό ερώτημα δεν αφορά το τι μπορεί να κάνει η Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά το ποιος καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιηθεί. Η νέα εποχή δεν θα διαμορφωθεί από την ίδια την τεχνολογία. Θα διαμορφωθεί από τη διακυβέρνησή της. Η Τεχνητή Νοημοσύνη βρίσκεται πλέον παντού. Γράφει κείμενα, αναλύει δεδομένα, δημιουργεί εικόνες, προβλέπει συμπεριφορές, λαμβάνει αποφάσεις και μετασχηματίζει ολόκληρους τομείς της οικονομίας και της δημόσιας διοίκησης. Για ορισμένους αποτελεί τη σημαντικότερη τεχνολογική επανάσταση μετά την εμφάνιση του διαδικτύου. Για άλλους συνιστά μια υπαρξιακή απειλή για την ανθρωπότητα. Και οι δύο προσεγγίσεις περιέχουν στοιχεία αλήθειας, αλλά καμία δεν αγγίζει την ουσία του ζητήματος.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν διαθέτει ηθική, πρόθεση ή αξίες. Δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή. Είναι ένας πολλαπλασιαστής των ανθρώπινων επιλογών. Μπορεί να ενισχύσει τη γνώση, αλλά και τις προκαταλήψεις. Μπορεί να επιταχύνει την καινοτομία, αλλά και να διευρύνει τις κοινωνικές ανισότητες. Μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα, αλλά και να δημιουργήσει νέες μορφές εξάρτησης από τα ψηφιακά συστήματα. Με άλλα λόγια, η τεχνολογία από μόνη της δεν καθορίζει το αποτέλεσμα· το καθορίζουν οι θεσμοί, οι κανόνες και οι άνθρωποι που τη διαχειρίζονται. Ακριβώς γι’ αυτό, η συζήτηση δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στους
αλγορίθμους. Πρέπει να μετατοπιστεί στη διακυβέρνηση. Η ποιότητα των θεσμών, η διαφάνεια των διαδικασιών, η λογοδοσία των οργανισμών και η αποτελεσματική ανθρώπινη εποπτεία αποτελούν τις πραγματικές προϋποθέσεις ώστε η Τεχνητή Νοημοσύνη να λειτουργήσει προς όφελος της κοινωνίας.
Η προσέγγιση αυτή συνδέεται άμεσα με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. Η πρόοδος δεν αξιολογείται αποκλειστικά μέσα από την οικονομική ανάπτυξη ή την τεχνολογική υπεροχή. Αξιολογείται από το κατά πόσο η καινοτομία ενισχύει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, προστατεύει το περιβάλλον, περιορίζει τις ανισότητες, ενδυναμώνει τους θεσμούς και διασφαλίζει ότι κανείς δεν μένει πίσω. Η τεχνολογία αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν υπηρετεί αυτούς τους στόχους.
Οι δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι πράγματι εντυπωσιακές. Μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη διάγνωση ασθενειών, στη βελτίωση της εκπαίδευσης, στην προστασία του περιβάλλοντος, στην αντιμετώπιση της διαφθοράς και στην παροχή
ποιοτικότερων δημόσιων υπηρεσιών. Ωστόσο, χωρίς επαρκή διαφάνεια, χωρίς ουσιαστική λογοδοσία και χωρίς διαρκή ανθρώπινο έλεγχο, η ίδια αυτή τεχνολογία μπορεί να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών, να ενισχύσει τις διακρίσεις και να αποδυναμώσει τη δημοκρατική λειτουργία των κρατών.
Το πραγματικό δίλημμα της εποχής μας δεν είναι εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αλλάξει τις κοινωνίες μας. Αυτό συμβαίνει ήδη. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν θα σχεδιάσουμε συστήματα που υπηρετούν τον άνθρωπο ή αν σταδιακά θα προσαρμόσουμε τον άνθρωπο στις απαιτήσεις της τεχνολογίας. Η ιστορία δείχνει ότι κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση δημιουργεί ευκαιρίες, αλλά και νέες προκλήσεις. Εκείνες όμως οι κοινωνίες που διακρίνονται διαχρονικά δεν είναι απαραίτητα όσες διαθέτουν την πιο προηγμένη τεχνολογία. Είναι εκείνες που διαθέτουν τους ισχυρότερους θεσμούς, την αποτελεσματικότερη διακυβέρνηση
και την ικανότητα να μετατρέπουν την καινοτομία σε κοινό όφελος. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, η τεχνολογία μπορεί να αποτελεί τη μηχανή της προόδου. Το τιμόνι, όμως, παραμένει στα χέρια της διακυβέρνησης. Και από το πώς θα το κρατήσουμε, θα εξαρτηθεί όχι μόνο το μέλλον της οικονομίας, αλλά και το μέλλον της ίδιας της δημοκρατίας.
