Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η προγραμματισμένη συνάντηση των ηγετών των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας, στις 19 Νοεμβρίου 2026 στο Σενζέν, υπερβαίνει τα όρια μιας ιστορικής διπλωματικής πρωτοβουλίας και αποτελεί, ενδεχομένως, την αποτύπωση μιας βαθύτερης μεταβολής στο διεθνές σύστημα. Οριοθετεί, κατ’ εκτίμηση, δείγμα της μετάβασης από μια περίοδο δυτικής πρωτοκαθεδρίας σε μια περισσότερο ανταγωνιστική και σύνθετη κατανομή της παγκόσμιας ισχύος.
Οι Ντόναλντ Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ και Βλαντίμιρ Πούτιν προσέρχονται στη συνάντηση με διαφορετικές επιδιώξεις. Η Ουάσιγκτον αναζητεί στρατηγικές συμφωνίες, ιδιαίτερα στον περιορισμό των πυρηνικών εξοπλισμών και στη διαχείριση διεθνών κρίσεων. Το Πεκίνο επιδιώκει να εδραιώσει τον ρόλο του ως αναντικατάστατου παράγοντα της παγκόσμιας γεωπολιτικής τάξης πραγμάτων. Η Μόσχα επιζητεί την επαναβεβαίωση της θέσης της ως μεγάλης δύναμης, παρά τη συνεχιζόμενη σύγκρουση στην Ουκρανία.
Η συνάντηση πραγματοποιείται σε μια εξαιρετικά κρίσιμη συγκυρία. Η λήξη της συμφωνίας New START τον Φεβρουάριο του 2026 έχει δημιουργήσει σοβαρό κενό στο καθεστώς ελέγχου των στρατηγικών πυρηνικών εξοπλισμών. Παράλληλα, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή και ο εντεινόμενος τεχνολογικός ανταγωνισμός αναδεικνύουν την ανάγκη διαλόγου μεταξύ των ισχυρότερων διεθνών δρώντων.
Ωστόσο, πίσω από τον διπλωματικό συμβολισμό αναδύεται ένα θεμελιώδες ερώτημα που αφορά στο κατά πόσον επιδιώκεται η ενίσχυση της διεθνούς σταθερότητας ή η διαμόρφωση μιας νέας ισορροπίας σφαιρών επιρροής; Οι ιστορικές αναλογίες με τη Γιάλτα του 1945 δεν μπορούν να αγνοηθούν, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι σημερινές συνθήκες είναι ταυτόσημες.
Η πιθανότητα συζητήσεων για το μέλλον της Ουκρανίας χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή της ίδιας και των Ευρωπαίων εταίρων της αναδεικνύει τον κίνδυνο επιστροφής σε μια αντίληψη διεθνών σχέσεων όπου η ισχύς προηγείται της κυριαρχίας. Ειδικά για την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούμε να πούμε ότι ενώ βρίσκεται παρούσα στις συνέπειες, είναι απούσα από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η σημασία του διεθνούς δικαίου. Ο Καταστατικός Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών θεμελιώνει τη διεθνή τάξη στην κυριαρχική ισότητα, στην απαγόρευση χρήσης βίας και στον σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας. Καμία συνεννόηση μεγάλων δυνάμεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει αυτές τις αρχές ούτε να καθορίσει νόμιμα την τύχη τρίτων κρατών χωρίς τη συναίνεσή τους.
Η συνάντηση του Σενζέν μπορεί να αποτελέσει αφετηρία ουσιαστικής αποκλιμάκωσης. Μπορεί, όμως, να περιοριστεί σε μια ιστορική φωτογραφία χωρίς αντίστοιχο πολιτικό περιεχόμενο. Η πραγματική της σημασία θα κριθεί από τη δυνατότητα μετατροπής του διαλόγου σε συγκεκριμένες και αξιόπιστες δεσμεύσεις. Διότι η διεθνής ειρήνη δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των ισχυρών. Και η διεθνής δικαιοσύνη δεν μπορεί να εξαρτάται από τη μεταξύ τους συμφωνία.



