Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η προστασία των προσωπικών δεδομένων αποτελεί σήμερα έναν από τους πιο κρίσιμουςπολιτικούς και κοινωνικούς πυλώνες της δημοκρατίας στην ψηφιακή εποχή. Καθώς η καθημερινή μας ζωή μεταφέρεται όλο και περισσότερο σε ψηφιακά περιβάλλοντα, τα δεδομένα που παράγουμε, από απλές διαδικτυακές αναζητήσεις και αγορές, έως ιατρικές πληροφορίες, οικονομικές συναλλαγές και πολιτικές απόψεις, αποκτούν τεράστια αξία. Το βασικό πολιτικό ερώτημα δεν είναι αν τα δεδομένα αυτά θα χρησιμοποιούνται, αλλά υπό ποιους όρους, με ποια όρια και με ποιες εγγυήσεις σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (GDPR) αποτέλεσε μια ιστορική κατάκτηση για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Καθιέρωσε ένα ενιαίο και δεσμευτικό πλαίσιο προστασίας, ενισχύοντας ουσιαστικά τη θέση του πολίτη απέναντι σε κράτη, εταιρείες και ισχυρές ψηφιακές πλατφόρμες. Τα δικαιώματα πρόσβασης, διόρθωσης, διαγραφής και περιορισμού της επεξεργασίας έδωσαν στους πολίτες πραγματικό έλεγχο πάνω στα προσωπικά τους δεδομένα. Παράλληλα, οι αρχές της διαφάνειας και της λογοδοσίας υποχρέωσαν οργανισμούς και δημόσιες αρχές να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο
συλλέγουν, αποθηκεύουν και αξιοποιούν πληροφορίες.
Σε εθνικό επίπεδο, οι ανεξάρτητες αρχές προστασίας δεδομένων διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Η ύπαρξη ισχυρών, ανεξάρτητων και επαρκώς στελεχωμένων αρχών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ουσιαστική εφαρμογή του νόμου και την εμπέδωση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και θεσμών. Δεν πρόκειται απλώς για έναν τεχνικό έλεγχο συμμόρφωσης,
αλλά για θεσμική εγγύηση των δικαιωμάτων των πολιτών απέναντι σε καταχρηστικές πρακτικές και αυθαίρετη χρήση της τεχνολογίας.
Την ίδια στιγμή, οι τεχνολογικές εξελίξεις δημιουργούν νέες και σύνθετες προκλήσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων και η μαζική ανάλυση δεδομένων μπορούν να προσφέρουν σημαντικά κοινωνικά και οικονομικά οφέλη, ενέχουν όμως και σοβαρούς κινδύνους, όπως διακρίσεις, αδιαφάνεια, απώλεια ελέγχου και υποβάθμιση της ιδιωτικότητας. Οι συζητήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο για πιθανές αναθεωρήσεις του GDPR και άλλων ψηφιακών κανόνων καθιστούν σαφές ότι η προστασία των δεδομένων είναι βαθιά πολιτικό ζήτημα και όχι απλή νομική λεπτομέρεια.
Η απάντηση σε αυτές τις προκλήσεις δεν μπορεί να είναι η αποδυνάμωση της προστασίας στο όνομα της απλοποίησης ή της ταχύτερης καινοτομίας. Αντίθετα, απαιτείται ενίσχυση του πλαισίου, διατήρηση ενός ευρέος ορισμού των προσωπικών δεδομένων και υποχρεωτική ανθρώπινη εποπτεία στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Η αρχή της προστασίας της
ιδιωτικότητας από τον σχεδιασμό εξ ορισμού πρέπει να εφαρμόζεται καθολικά, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα.
Τέλος, καμία πολιτική για τα προσωπικά δεδομένα δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική χωρίς ενημερωμένους και ενεργούς πολίτες. Η ψηφιακή παιδεία, η διαφάνεια, η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και ο δημοκρατικός έλεγχος των ψηφιακών πολιτικών αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις. Η προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν αφορά μόνο την
τεχνολογία αλλά τις ίδιες τις θεμελιώδεις αρχές της ελευθερίας, της ισότητας και της δημοκρατίας στην ψηφιακή εποχή.
