Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η ανακήρυξη από την Τουρκία δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα επεισόδιο στις ελληνοτουρκικές διαφορές, αλλά, δυνητικά, μια μετάβαση σε μια νέα φάση της τουρκικής θαλάσσιας στρατηγικής, από τη διατύπωση διεκδικήσεων και τη δημοσίευση χαρτών στην προσπάθεια θεσμικής και, ενδεχομένως, επιχειρησιακής αποτύπωσής τους.
Με Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου, η Άγκυρα προχώρησε στη θέσπιση δύο θαλάσσιων πάρκων. Το πρώτο βρίσκεται στο Βορειοανατολικό Αιγαίο, στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης. Το δεύτερο αναπτύσσεται στην Ανατολική Μεσόγειο, στην περιοχή Φετιγιέ - Κας, δημιουργώντας μια γεωγραφική πραγματικότητα που επιχειρεί ουσιαστικά να απομονώσει το Καστελλόριζο από τον υπόλοιπο ελληνικό νησιωτικό χώρο. Το ζήτημα δεν είναι πρωτίστως περιβαλλοντικό. Είναι ζήτημα δικαιοδοσίας.
Τα όρια των τουρκικών πάρκων υπερβαίνουν τα τουρκικά χωρικά ύδατα και καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα, ενώ εκτείνονται και σε περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Η Αθήνα ορθώς υπογραμμίζει ότι μια μονομερής εσωτερική πράξη δεν μπορεί να μεταβάλει το καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών ούτε να δημιουργήσει δικαιώματα έναντι τρίτων κρατών. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ειδοποιός διαφορά από τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα, τα οποία θεσπίστηκαν εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.
Ωστόσο, το σημαντικότερο ερώτημα αφορά την επόμενη ημέρα. Θα περιοριστεί η Τουρκία στη διοικητική ανακήρυξη των πάρκων ή θα επιχειρήσει να εφαρμόσει στην πράξη τους περιορισμούς που αυτά συνεπάγονται; Θα επιχειρήσουν οι τουρκικές αρχές να περιορίσουν την αλιεία, τη θαλάσσια επιστημονική έρευνα ή άλλες δραστηριότητες; Θα εμφανιστούν σκάφη της τουρκικής ακτοφυλακής για να επιβάλουν τους νέους κανόνες; Εάν συμβεί αυτό, θα έχουμε περάσει από τη διεκδίκηση στην απόπειρα άσκησης δικαιοδοσίας.
Και εδώ βρίσκεται η πραγματική επικινδυνότητα. Οι εξελίξεις πρέπει παράλληλα να ιδωθούν μέσα από το ευρύτερο πλαίσιο της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η Άγκυρα φαίνεται να επιχειρεί σταδιακά να μετατρέψει μια γεωπολιτική αντίληψη σε διοικητικό και νομοθετικό οικοδόμημα. Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, τα νέα θαλάσσια πάρκα και η συζήτηση για σχετικό νομοθέτημα δεν είναι κατ’ ανάγκην αποσπασματικές κινήσεις. Μπορούν να αποτελούν διαφορετικά κομμάτια της ίδιας στρατηγικής.
Η εξέλιξη αφορά άμεσα και την Κυπριακή Δημοκρατία. Η τουρκική αντίληψη για την επήρεια των νησιών και τη διαμόρφωση των θαλάσσιων ζωνών αποτελεί βασικό στοιχείο των διεκδικήσεων της Άγκυρας σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Το επόμενο
διάστημα, επομένως, πρέπει να παρακολουθούμε λιγότερο τους χάρτες και περισσότερο τη θάλασσα. Γιατί η πραγματική δοκιμασία θα αρχίσει όταν ο χάρτης συναντήσει το πλοίο.
